Menu

پایان نامه رشته علوم سیاسی در مورد امنیت، ،، خلیج، امنیتی، سیاسی

0 Comment

منطقه ایفای نقش می کنند. ایالات متحده آمریکا، همانند سایر قدرت های جهانی در جستجوی بهره گیری از امکانات خلیج فارس و به ویژه «نفت» آن، پا به منطقه گذاشتند.(صادقی، ١۳٨٠ص ١١٦)

منطقه خلیج فارس که هم به لحاظ ژئوپولیتیکی و هم ژئوکونومیکی اهمیت دارد.از دیدگاه دستگاه سیاست گذاری ایالات متحده،که در منطقه مستقر می باشد منافعش از جمله امنیت کشورهای میانه رو عرب و هم چنین خروج آزادانه نفت از منطقه، از سوی منابع گوناگون مورد تهدید است. از این رو، آمریکا به حضور نظامی خود در منطقه خلیج فارس همچنان ادامه خواهد داد.(صادقی، ١۳٨٠ ص ١٢٨)

3-1-2-4 نقش فرهنگی و ایدئولوژیکی

در حال حاضر، مجموعه عظیم جغرافیای جهان اسلام، سرزمینی را به طول یازده کیلومتر و به عرض بیش از پنج هزار کیلومتر، با ترکیبی بسیار متنوع از نظر انسانی و طبیعی را شامل می شودکه همه این مجموعه عظیم، تحت رهبری ایدئولوژیکی مرکز آن، یعنی خلیج فارس قرار دارد، به گونه ای که این منطقه، امروزه به عنوان قلب جهان اسلام، هدایت تمام جریان های اسلامی را بر عهده گرفته است و خط دهنده تمامی حرکت های سیاسی- مذهبی و اسلامی سراسر جهان به شمار می آید.از آن جا که تحولات بزرگ سیاسی مذهبی جهان اسلام از این منطقه آغاز شده است، از ابتدای پیدایش قدرت های جهانی و شکل گیری سیستم های بین المللی، به این منطقه توجه ویژه ای صورت گرفته است. به خصوص حوزه خلیج فارس که حکم قلب منطقه را بازی می کند. این توجه، روزبه روز ابعاد گسترده تری به خود گرفته است، تا جایی که گستره آب های خلیج فارس و دریای عمان، به عنوان محور استراتژی های جهانی در قرن بیست و یکم مورد تأکید قرار گرفته و این در حالی است که رهبری و هدایت مسلمانان جهان، در منطقه خلیج فارس قرار دارد،منطقه ای که خاستگاه دین اسلام بوده و مقدس ترین مکان های مذهبی مسلمانان در آن واقع است.

با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ١٩٧٩از یکسو الگویی عینی برای حرکت های اسلامی به ویژه جنبش های شیعی شکل گرفته و باور مبارزه با غرب در ذهن مسلمانان تقویت شده است و جمهوری اسلامی ایران را به عنوان خط دهنده  حرکت های اسلامی به جهان اسلام معرفی نموده است و از سویی دیگر، نگاه جهان اسلام به عربستان سعودی بعنوان کشوری که زادگاه پیامبر و مکان های مقدسی چون مکه و مدینه (قبیله مسلمانان و مرقد مطهر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله) در آن قرار دارد و داعیه دار رهبری جهان اسلام به ویژه جهان عرب به شمار می آیددوخته شده است.

3-1-3  امنیت

امنیت به صورت وسیع، در مفهومی به كار گرفته شده است كه به صلح، آزادی، اعتماد،سلامتی و احساس آزادی از نگرانی،ترس،خطر یا تهدیدات ناشی از داخل و یا خارج اشاره داشته باشد. (ربیعی، ١۳٨۳ص44)

موضوعات امنیتی اموری پیچیده، تودرتو و چند چهره اند که نمی توان برای آنان هویتی شفاف ترسیم كرد. در پهنه آن نمی توان انتظار نتیجه مشخص را داشت. نمی توان به بازی بدون خطا و بدون هزینه اندیشید و نمی توان برای ایفای نقش خود به پیش بینی دقیق وقایع و اقدامات دل خوش داشت.(مايل افشار1389ص55) در سال های اخیر با توجه به اینکه شاهد تحول و دگرگونی عظیمی در معنا و مفهوم «امنیت» بوده ایم ، هم اکنون امنیت یک مفهوم کلی و گسترده ای دارد که معنا و مفهوم آن بسیاری از ابعاد  اقتصادی، اجتماعی و سیاسی و… را شامل می شود.

 

 

 

3-1-3-1 امنیت پس از جنگ سرد

با پایان جنگ سرد ساختار امنیت بین الملل متاثر از فروپاشی نظام دو قطبی متحول گردید و در شرایط کنونی،نظام «اقتصادی سیاسی جهانی» ساختار نوین امنیت در جهان را تشکیل می دهد.این نظام که ناظر بر تعامل حوزه ها،مولفه ها و عناصر سیاسی و اقتصادی سرمایه داری جهانی می باشد امنیت را در سطوح گوناگون جهانی،منطقه ای و حتی ملی تحت تاثیر قرار داده و بدین ترتیب یک ساختاربندی «اقتصاد سیاسی امنیت» در دستور کار قرار گرفته است .در این شرایط جدید حاکم بر نظام بین الملل،رقابت بر سر کنترل منابع قدرت وبازارهای اقتصادی میان قطب های اقتصادی مطرح جهان تشدید گردیده است.به اعتقاد جفری هارتکنترل بر منابع ، کنترل بر بازیگران رادر پی دارد و کسی که بازیگران را کنترل کند نتایج بازی را تعیین می کند. (دوئرتی، 1383ص١۵۳)

پایان جنگ سرد وتحولات گسترده ناشی از آن،دگرگونی های چشمگیری درقلمرو ژئوپولیتیکی منطقه خلیج فارس را نیز به دنبال داشت. برای ایجاد یک امنیت کارآمد در منطقه به یک اتحاد همه جانبه و یا « امنیت دسته جمعی» نیاز است. این امر مستلزم یک نظام امنیتی مشترک است که در آن راهبردهای امنیتی تمام کشورها یکپارچه گردیده و یکدیگر را تکمیل نمایند. ایجاد این نظام ، نیازمند وفاق بر سر گروهی از اقدامات مشترک می باشد و بهترین راه  در نیل به چنین هدفی اقدامات اعتماد سازانه در جهت ایجاد اعتماد متقابل است. برای تبدیل منطقۀ خلیج فارس به یک منطقۀ صلح و امنیت، باید حسن نیت جایگزین سوء نیت شود، و این امر یک نیاز اساسی امروزی در این منطقه به شمار می رود.

 

 

3-1-3-2 امنیت کارآمد در منطقه

منطقه ژئوپولیتیک خلیج فارس فی نفسه یک محیط متجانس و شامل ملّت هایی است که از لحاظ برخی جنبه های فرهنگی از یکدیگر متفاوتند، ولی در عین حال دل مشغولی های سیاسی ، استراتژیک و  اقتصادی مشابهی

دارند.  این منطقه متمایز ، با محیط مشترکش بهترین فرصت را برای همکاری ملل ساحلی با یکدیگر به منظور ایجاد یک گروه بندی اقتصادی و سیاسی فراهم آورده است.  این گروه بندی برای بقای اقتصادی و سیاسی کشورهای منطقه در جهان ژئوپولیتیک چند قطبی در حال ظهور حیاتی است.  وجوه تشابه دغدغه های اقتصادی و موضوعات استراتژیک مربوطه  در کنار اهمیت جهانی منطقه با ظرفیت بالای آن برای تولید و صدور نفت و گاز و با روابط تجاری گسترده آن با تمام گروه بندی های اقتصادی جهان ، فرصت منحصر به فردی برای ایجاد گروه بندی اقتصادی و سیاسی به وجود آورده است. (مجتهدزاده، ١۳٨٠ص42)

دولت ها تحت تأثیر (ساختار معنایی و نظام هویتی) انگیزه ها ، اهداف و منافع (ناشی از این ساختار معنایی) ارتباطات جهانی خود را تنظیم می نمایند ، طبیعی است که واحدهای سیاسی به تنهایی قادر به تأمین خواسته ها و نیازهای خود در درون مرزهای داخلی نیستند و باید احتیاجات جامعه خود را ورای مرزهای ملی دنبال کنند.  این موضوع همکاری گسترده بین دولت ها را ایجاب می کند و دولتها را وارد عرصه همکاری برون مرزی می نماید (بوالوردی1385ص٩٢)

نزدیكی جغرافیایی و میزان تعاملات سیاسی اقتصادی و … همسایگان و همچنین آسیب پذیری‌های متقابل کشورهای منطقه به حدی است كه می‌توان امنیت و ناامنی در خلیج فارس را به هم پیوسته ارزیابی نمود .

بر اساس نظریه وابستگی متقابل، ترتیبات امنیتی خلیج فارس نیز برخاسته از الگوی طبیعی وابستگی متقابل كشورهای این منطقه است ، چرا كه میزان تعاملات در سطح منطقه آنچنان وسیع است كه هر بحرانی در یك كشور می‌تواند به سرعت در منطقه تاثیرگذار شود و به عبارت دیگر ، امنیت یكی‏ مساوی با امنیت دیگری شده است . نگرانیهای امنیتی اصلی آنها به اندازه‌ای به هم وابسته است كه در واقع ، تصور امنیت ملی آنها به صورت متمایز از یكدیگر ممكن نیست.

همان گونه که ذکر شد منطقه خلیج فارس از جمله مناطق نادر جهان ، با اهمیت و موقعیت ویژه استراتژیک و ژئوپولیتیک است که از قدیمی ترین دوران های تاریخ بشری تاکنون پیوسته مورد توجه شدید اقوام و دولت های همجوار و غیر همجوار آن بوده است. (اسدی،١۳٨۴ص7)

خلیج فارس به عنوان یک مجموعه ، برای تنظیم روابط امنیتی میان کشورهای عضو از یک سو و مقابله با تهدیدات و چالش های درون و برون منطقه ای از سوی دیگر ، به یک سیستم امنیتی کارآمد نیازمند است . بنابراین فارغ از هرگونه برداشت و ادراکی از سوی کشورهای عضو مجموعه، تعامل و همکاری آنها در چارچوب یک نظم امنیتی بیش از آنکه تابع اراده و خواست آنها باشد ، برخاسته از یک ضرورت و نیاز مشترک خواهد بود. بر این اساس کشورهای این منطقه در یک سیستم امنیتی به هم پیوسته و به عنوان یک مجموعه ، متاثر از وابستگی متقابل امنیتی میان همدیگر به سر می برند . این امر بیش از هر چیز دیگر بیانگر این مسئله است که تنها راه مقابله با تهدیدات و چالش های موجود و نیز تاٌمین امنیت و حفظ ثبات در منطقه ، استفاده از سازوکاری است که در آن تمامی اعضا و با مشارکتی همه جانبه حضور داشته باشند و استفاده از سیستم امنیتی دسته جمعی این فرصت و امکان را در اختیار کشورهای منطقه قرار خواهد داد.  (McMillan,2003p. 161 -163)

 

 

 

 

الف)امنیت دسته جمعی

اصول امنیت دسته جمعی «یکی برای همه و همه برای یکی» در منشور سازمان ملل آمده است و موفقیت یک سیستم امنیت دسته جمعی تا حد زیادی در گرو به رسمیت شناختن منافع بازیگران درگیر از سوی همدیگر می باشد.بنابراین اقدامات مشروع برای دفاع از خود برای برخی از اعضا باید به رسمیت شناخته شود.( کریگ، ١۳٨٦ ص۳٠) الگوی پیشنهادی، مبتنی بر مشارکت و همچنین مسئولیت امنیتی چند جانبه است. بر اساس این الگو به هر میزان، بازیگران منطقه ای در شکل بندی ساختار امنیت خلیج فارس نقش مؤثری داشته باشند،بی ثباتی‌های موجود کاهش یافته و زمینه برای ایجاد ثبات منطقه ای فراهم می‌گردد.

مدیریت دسته جمعی هنگامی شکل میگیرد که دریابیم اقدامات مربوط به مدیریت، تاٌمین و حفظ امنیت و صلح در یک مجموعه امنیتی نه تنها منحصر به قدرتهای بزرگ نیست بلکه این اقدامات باید از موافقت سایر اعضای کوچکتر نیز برخوردار گردد. (لیک ومورگان، ١۳٨١، ص ۵٩)

دریک نظام امنیتی دسته جمعی حقوق همه کشورها حتی کشورهای کوچک نیز به رسمیت پذیرفته می شود.( عبداله خانی ،١۳٨۳ص ۳٧٠) این مسئله بیانگر این مطلب است که موفقیت یک سیستم امنیت دسته جمعی در این است که مشارکت همه جانبه و حضور تمامی اعضای یک مجموعه فارغ از سلسله مراتب قدرت، برای تاٌمین و ثبات کل مجموعه ضروری است و نسبت به هم دارای وابستگی متقابل می باشند.

ریچارد روزکرانس وابستگی متقابل را وضعیتی می داند که در آن پیوند مستقیم و مثبت منافع دولت ها به شکلی است که تغییر در موقعیت یک دولت، باعث تغییر در موقعیت دولت های دیگر می شود و اعمال دولت ها بر یکدیگر تاثیر گذار است و چنانچه این اثر گزاری منفی باشد، می تواند منجر به عکس العمل منفی دیگران نیز شود (عبداله خانی،۱۳۸۱ ص ۱۳۶) اما والتز معتقد است وابستگی متقابل، چنانچه مروج صلح و افزایش درک متقابل نیز باشد، به صورت خودکار از ویژگی زمینه پروردگی برای جنگ و درگیری برخوردار است. وی اشاره می کند که وابستگی متقابل بیشتر یک متغیر وابسته است تا مستقل. (همان ص ۱۲۷)

نظام امنیت دسته جمعی می کوشد تا توجه کشورهای درگیر در مجموعه را در صورت همکاری به برخورداری از منافع بیشتر در خصوص موضوعات و

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی های درج شده در انتهای هر مطلب بخوانید ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

به سایت منبع

www.homatez.com

مراجعه نمایید