پایان نامه در مورد روزنامه، مطبوعات، مجلس، انقلاب، سیاسی

باید به تصویب مجلس شورای ملی برسد».

در نتیجه، مجلس ضمن نامه‌ای به صدراعظم نوشت که «چون اسقاط و تغییر بعضی از اصول نظام‎نامه موضوع بحث و مذاکره در مجلس شد، اکثریت آرا و اتفاق قاطبه وکلا برابر شد که یا همان نسخه اولی را دولت به ما مرحمت نماید، یا صورت کمیسیون مزبور را قبول نماید تا در این ماده ختم مذاکره مباحثه شود».

منظور از کمیسیون، هیئتی بود پنج نفره مرکب از نمایندگان مجلس و نماینده دولت که قرار بود به رفع اختلاف بین مجلس ودولت درخصوص قانون اساسی بپردازد، اما دولت به تشکیل این هیئت رضا نداد.  بر اثر فشار مداوم مجلس و مردم، دولت مجبور شد که در جلسه 11 ذیقعده 1324 قانون اساسی را در مجلس مطرح کند. نمایندگان دولت عبارت بودند از مشیرالملک (حسن پیرنیا) حاج محتشم‌السلطنه و مؤیدالسلطنه سرانجام  مظفرالدین شاه که آخرین روزهای زندگانی را می‌گذرانید، در تاریخ 14 ذیقعده 1324 قانون اساسی را امضا کرد و ولیعهد نیز مجبور به امضا شد (دامغانی، صص 218-214).

 

3-1-2-4   شکل گیری احزاب و جریانهای سیاسی

با شکل‌گیری مجلس شورای ملی و قوام یافتن نظام انتخاباتی، همزاد و همراه آن، یعنی احزاب و جمعیت ها، در داخل و بیرون مجلس و به واسطه هم ظهور یافتند. به بیان دیگر، با پیروزی انقلاب و استقرار نظام مشروطه، انجمن ها و جمعیت‌های تا دیروز مخفی و سری که در پیدایش انقلاب سهم داشتند، آشکارا و به صورت رسمی و قانونی به فعالیت سیاسی پرداختند و به عنوان اولین شاخصه‌های توسعه سیاسی قدم در میدان نهادند. این جمعیت ها و حزب‌ها که هریک منافع طبقه‌ای یا افکار قشری را نمایندگی می‌کردند، در صحنه سیاسی حضور پررنگ یافتند. از جمله این تشکل ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: اجتماعیون اعتدالیون (اعتدالی)، اجتماعیون عامیون (دموکرات) اتفاق و ترقی ، ترقی خواهان، اجتماعیون اتحادیون ایران(سوسیالیست اونیفیه)، اصلاحیون عامیون، داشناکسوتیون سوسیال دموکرات ایران (هنچاکیان) عدالت، کمونیست ایران، سوسیالیست و اصلاح طلب (اتحادیه، 1361: مقدمه).

گذشته از این احزاب و جمعیت‌های سیاسی، از آغاز شکل‌گیری مشروطه، انجمن‌های متعددی از جمله در تهران به حمایت یا مخالفت با مشروطه به وجود آمد که انعکاسی از دیدگاه ها و منافع جمعی طبقات و اقشار و نیروهای اجتماعی موجود و ساکنان محله های مختلف تهران و افراد مقیم پایتخت از ایالات دور و نزدیک بود. نام برخی از این انجمن‌ها از این قرار بود: اصفهانی‌ها، شیرازی‌ها، جنوب، آذربایجان، طلاب، ‌اصناف، شاهزادگان، ورامین، همت‌آباد، فتوت، آل محمد، اسلامی، سنگلج، خدمت یا اکابر یا علما، مرکزی، انصار، برادران دروازه قزوین، شاه‌آباد، مظفری، مجاهدین، سادات و فاطمیه (همان: 151).

الموتی ضمن بیان شکل‌گیری و نقش‌آفرینی این قبیل انجمن‌ها در کنش‌های سیاسی دوره پس از پیروزی انقلاب مشروطه، به گسترده وسیع و سراسری آنها در سطح کشور و نیز، ایجاد دیگر تشکل‌های سیاسی، صنفی ، حرفه ای و مذهبی در راستای گسترش و تعمیق مشارکت سیاسی و اجتماعی اشاره می‌کند. به نوشته وی، انجمن‌ها، سازمان های علنی انقلابی دموکراتیک و منتخبی بودند که رشد فعالیت اجتماعی و سیاسی مردم را به نمایش می‌گذاشتند. در همین راستا، شکل‌گیری نخستین اتحادیه های کارگری، نشان از ظهور شاخصه‌های توسعه سیاسی در این دوره داشت. اولین اتحادیه کارگری کشور با آغاز این دوره ایجاد شد که همان اتحادیه کارگری چاپخانه‌های تهران بود و در همین سال نخستین جنبش اعتصابی کارگران و کارمندان پدید آمد (الموتی، 1370: 44).

 

3-1-2-5  شکل گیری مطبوعات فعال و نام و تعداد آن ها

مطبوعات ایران دوره‏ مشروطیت

اگر مطبوعات دوره ی اول را مطبوعاتی دولتی که سایه حکومت بر سر آنها سنگینی می‏کرد، بدانیم، مطبوعات دوره دوم را می توان مطبوعات‏ ساسی-ادبی نامید.

مطبوعات نوینی که دراین دوره از تاریخ‏ متولد شدند، به حکومت قاجار حمله و از وضع‏ سیاسی و اجتماعی و اقتصادی‏ ایران انتقاد می‏کردند.هرچه‏ مطبوعات بیشتر جرات نشان‏ دادند و رهبری تحولات‏ اجتماعی را به دست گرفتند، حکمرانان قاجار و دولتی‏ها بیشتر عقب نشینی کردند و بالاخره با آغاز قرن بیستم، جنگ‏وجدال مطبوعات و حکومت مستبد قاجار تا حدودی‏ آرامش پیدا کرد و روزنامه‏ نگاران به پیروزی رسیدند و در ایران نظام پارلمانیی پدید آمد و آزادی مطبوعات در شمار آزادی‏های اساسی، مسجل‏ گردید.صدر هاشمی درباره مطبوعات‏ عهد مشروطیت معتقد است:

«در دوره مشروطیت که بندها تا اندازه‏ای پاره شده بود و مردم‏ احساس آزادی می‏کردند،هرکس‏ که توانست نشریه‏ای منتشر نمود.» تعداد مشتریان آن قدر زیاد بودکه صدر هاشمی‏ گناه عدم تالیف و انتشار کتاب در دوارن مشروطیت‏ را به گردن مطبوعات می‏اندازد (صدر هاشمی،1363،ج 2-1، ص الف).

دو واقعه ی مهم در مطبوعات این دوران‏ عبارتند از:

1314 ق./1275 ش.   (انتصاب محمد باقر خان«اعتماد السلطنه» به وزارت انطباعات)؛

1320 ق/1281 ش.   (انتشار الاسلام:نخستین نشریه اسلامی‏ ایران)؛

محسنیان راد در باره این دوره از تاریخ روزنامه‏ نگاری به دو نکته اشاره می‏کند: یکی تولد مطبوعات فحاش پس از مشروطیت و دوم محتاط شدن روزنامه نگاران پس از شکست استبداد صغیر و پیروزی مجدد مشروطه خواهان.

«پس از انقلاب مشروطیت به یک باره موج‏ انواع روزنامه‏ها کشور را فراگرفت.به دنبال انقلاب‏ علاوه بر 74 روزنامه که همگی از سوی مردم‏ منتشر می‏شد، صدها شبنامه،بیدارنامه و غیره همه‏ جارا فراگرفت.اکثر روزنامه‏ها به دست آنانی افتاد که از روزنامه نگاری صحیح هیچ چیز نمی‏دانستند و به علت سال‏های فشار و اختناق روزنامه‏ها به‏ شبنامه تبدیل شد و اما باکودتای محمد علی شاه تمام آن بساط برچیده شد و استبداد صغیر و در کنار آن خفقان مجدد مطبوعات آغاز گشت. پس از پایان استبداد و فرو ریختن دستگاه‏ استبدادی و متواری شدن محمد علی شاه و پناهندگی او به سفارت روس در زرگنده، به وسیله‏ آزادیخواهان دوباره آب رفته به جوی باز آمد و دستگاه مشروطیت رواج و رونقی یافت.لیکن تا آثار شوم آن بگیر و ببندها و قتل و تبعید و حبس و زجرها کیم ترمیم شود و کارها مسیر عادی‏ خود را از سر گیرد، مدتی وقت لازم بود. از این‏ گذشته مردم دیگر آن شور و حرارتی که در صدر مشروطیت داشتند در خود احساس نمی کردند و مانند ما گزیده‏ایی که از ریسمان سیاه و سفید می‏ترسد بازهم می‏ترسیدند که حرکات و سکنات‏ و رفتارشان چند روز بعد اسباب زحمت شود و هستی‏شان را برباد یغما دهد.ازاین رو دیگر در آزادی خواهی چندان اصراری نداشتند و در کار خود با احتیاط بیشتری پیش می‏رفتند.» (محسنیان راد،1365،ص 29).

همکاری و هماهنگی رهبران انقلابی و اصلاح‏ طلبان و آزادیخواهان و روزنامه نگاران و کسانی‏ که به طور کلی از وضع ایران ناراضی بودند و برای مبارزه علیه استبداد آمادگی داشتند محیط بسیار مساعدی برای شکفتن مطبوعات و روزنامه‏ نگاری پدید آورده بود. در محافل روشنفکران و رهبران انقلابی تفکیک روزنامه نگاری و رهبری‏ انقلاب به سختی امکان داشت. خصایص‏ انقلابی و نویسندگی و آزادی خواهی در همه دیده‏ می‏شد. در این شرایط بود که وقتی کمیته‏ انقلابی تهران در 13 ربیع الاول 1323 نقشه‏ مبارزه و انقلاب را طرح کرد، در سندی که نوشته‏ شده و به اجرا درآمد، مبارزه در راه آگاه کردن مردم‏ تهران و شهرستان‏ها و پخش روزنامه و رساله‏های‏ مخفی، اصول اصلی این نوشته تاریخی را تشکیل‏ می‏داد. طبق اصل دوازده این سند،کسانی که‏ به زبان‏های خارجی آشنایی داشتند، عهده‏دار ترجمه رساله‏ها و مقالات انقلابی و آگاه کننده‏ شدند. اصول دهم و یازدهم این سند، بنیاد مطبوعات و شبنامه‏های مخفی را در تهران و شهرستان ها گذاشت و از نویسندگان و انقلابیون‏ خواست با روزنامه‏های ملی خارج از کشور تماس‏ پیدا کنند و هم چنین از وضع نامطلوب ایران‏ مقالاتی در روزنامه‏های خارجی چاپ نمایند و افکار خارجیان و مخصوصا اروپاییان را متوجه‏ وضع ایران کنند.

روزنامه‏ها و شبنامه‏های مخفی رکن اصلی و وسیله مهم ارتباط اجتماعی انقلابیون و آزادی خواهان را تشکیل می‏داد. در نتیجه اتحاد و هماهنگی مطبوعات، روحانیون و روشنفکران‏ آزادی خواه، مبارزات مردم بالاخره به نتیجه رسید و به تاریخ 1324 ق. مظفر الدین شاه تن به‏ خواست‏های انقلابیون داد و فرمان مشروطه و دستور تشکیل اولین مجلس شورای ملی ایران و تنظیم قانون اساسی را صادر کرد (مددپور، 1372، ص 150).

مطبوعات ایران در دوره دوم‏ انقلاب مشروطه

حمید مولانا در باره وضعیت مطبوعات این دوره‏ می‏گوید: «توسعه و رشد ارتباطات اجتماعی در دوره دوم‏ انقلاب مشروطه که به مدت چهار سال (1329- 1324 ق.) طول کشید، یکی از پرهیجان ترین‏ دوره‏های تاریخ سیاسی معاصر ایران است و در عین حال این دوره از آزادترین ادوار مطبوعات‏ ایران به شمار می‏رود. روزنامه نگاران ایرانی طی‏ این چهار سال اولین جنگ مطبوعاتی را با حکومت‏ شروع کردند و به پایان رسانیدند. این مبارزه همراه‏ با موفقیت انقلابیون اثراتی عمیق و ناپیدا در تاریخ‏ روزنامه نگاری ایران گذاشت. از خصایص ارتباطات‏ اجتماعی این دوره یکی است که به سختی‏ می‏توان بین کوشندگان انقلابی، سیاسی و مطبوعاتی مرزی کشید و اقدامات و کارهای آنها را ازهم تفکیک کرد. زیرا بین روزنامه نگار و شاعر و نویسنده و واعظ و سیاستمدار فرق فاحشی در این چهار سال وجود ندارد.»

پس از انقلاب مشروطه اولین فرمان آزادی‏ بیان توسط مظفر الدین شاه اعلام شد. از این‏رو اولین روزنامه ملی و آزاد در شهر تبریز توسط میرزا علی اکبر فرزند سید هاشم چرندابی به نام«ملی» منتشر شد. این روزنامه همان است که یک سال‏ بعد به«انجمن»تبدیل شد، در همین ایام آقا میرزا محسن،داماد آیت الله بهبهانی در تهران، برای‏ انتشار گزارشات مجلس شورای ملی تقاضای‏ امتیاز روزنامه کرده بود. در امتیازی که دولت به‏ نام میرزا محسن صادر نمود، صراحتاً قید نموده‏ بود که ناشر روزنامه می‏تواند بدون سانسور و به‏ طور آزاد از هر نوسنده و خبرنگاری که می‏خواهد، در انتشار این روزنامه کمک بگیرد. در 1324 ق. سید محمد صادق طباطبایی، روزنامه آقا میرزا محسن را به نام «مجلس» روزانه در تهران چاپ‏ کرد.

روزنامه مجلس به چند جهت در تحولات‏ مطبوعاتی این دوره نقش داشت. اول این که‏ انتشار آن باعث شد چند تن از نویسندگان و آزادی خواهان قبل از مشروطه دورهم جمع شوند و روزنامه را مرکز و محل عمل و همفکری‏ قرار دهند. برای مثال در پنج سال انتشار این‏ روزنامه مدیریت آن را سید محمد صادق طباطبایی‏ فرزند رهبر روحانی انقلاب مشروطه (سید محمد طباطبایی) و سر دبیری و نویسندگی مقالات آن‏ را، نخست، ادیب الممالک فرهانی ناشر روزنامه‏ «ادب» و «ارشاد» و بعد، شیخ یحیی کاشانی‏ نویسنده متبحر «حبل المتین» عهده‏دار بودند.

دوم این که، با تاسیس اولین دوره مجلس‏

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی های درج شده در انتهای هر مطلب بخوانید ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

به سایت منبع

www.homatez.com

مراجعه نمایید