پایان نامه درباره انجمن، شاه، مشروطه، مخفي، سفارت

تحول به شمار می‏رود (مولانا، 1358،ص 79).

با آنکه طبق دستور ناصر الدین ماموران‏ دولتی و ادارات با اشتراک روزنامه‏های دولتی‏ مجبور بودند، تیراژ آنها خیلی محدود بود و در واقع‏ فقط بین روسای ادارات و کتابخانه‏ها و عده‏یی از تحصیلکرده‏ها پخش می‏شد.باید دانست که‏ روزنامه در بین روحانیون و طبقات تجار و پیشه‏ور وسیله فرنگی محسوب می‏شد و این برداشت، عاملی در منع پخش و افزایش تیراژ روزنامه در ایران به شمار می‏رفت.تیراژ روزنامه از 1115 نسخه‏ تجاوز نمی‏کرد. مستوفی الممالک خزانه‏دار کشور عده مشترکان هریک از روزنامه‏های دولتی را طی اعلانی اعلام نمود.بیشترین مشترکان 270 مشترک بود که مربوط به تهران بود.آذربایجان‏ در درجه دوم بود و 166 مشترک‏ داشت.باتوجه به این‏که در این سال‏ سه روزنامه ماهانه منتشر می‏شد، می‏توان گفت مجموع تیراژ آنها به‏ 3500 نسخه نمی‏رسید.

یکی از مشکلات عمده این دوره‏ مربوط به توزیع نشریات بود. بدی‏ راه‏های ارتباطی تهران با سایر شهرستان‏ها سبب می‏شد تا روزنامه یا کتاب ماه‏ها در راه باشد.اما با اتصال‏ تلگراف بین شهرها دوره جدیدی از تاریخ ارتباطات آغاز گردید. توسعه‏ خطوط تلگراف سبب شد اخبار خارجه‏ در روزنامه‏های ایران رونق بیشتری‏ پیدا کند.

نوع دیگری از روزنامه‏ها در عهد ناصری به چشم می‏خورد که شامل‏ سفرنامه‏های شاه است. مثلا در یکی‏ از سفرهای داخلی،شاه پزشک‏ مخصوص خودرا مجبور کرد تا مطالب‏ سفر را جهت تبلیغ و انتشار فعالیت‏های‏ شخصی وی منتشر کند.انتشار این‏ گونه روزنامه‏های کوچک و فصلی‏ بعدها در دربار ناصر الدین شاه مرسوم شده و هر موقع که شخص شاه تصمیم به مسافرت به ایالات‏ مختلف می‏گرفت، چنین روزنامه‏ای منتشر می‏شد و امور روابط عمومی آن زمان را برای شاه‏ و درباریان آسان می‏نمود.از جمله این روزنامه‏ها می‏توان به «مرآت السفر و مشکوه الحضر» اشاره‏ نمود (مولانا، 1358، ص 85).

بی اعتنایی ناصر الدین شاه به اصلاحات اساسی‏ و وضع راکد کشور، روشنفکران و آزادیخواهان‏ ایران را ناراحت کرده بود.در اواخر سلطنت این‏ پادشاه، عده قابل توجهی از نویسندگان و آزادیخواهان ایران به کشورهای اروپا و نیز به‏ هندوستان و مصر و عثمانی مهاجرت کردند.

زندگی تبعیدی داوطلبانه این عده، در سال‏های‏ بعد هسته اصلی روزنامه نگاری تبعیدی ایران را در اروپا و آسیا به‏وجود آورد و فصل جدیدی در مطبوعات قبل از مشروطه ایران گشود. در بین‏ روزنامه‏های فارسی که در خارج و داخل کشور چاپ می شدند،روزنامه‏های «شاهسون» به‏ مدیریت میرزا عبد الرحمن طالبوف چاپ استانبول، «حکمت» به مدیریت میرزا مهدی تبریزی چاپ‏ قاهره «حبل المتین» به مدیریت سید جلال الدین‏ کاشانی محمد کلکته و «ثریا» به مدیریت میرزا علی محمد خان و سید فرج الله کاشانی چاپ‏ قاهره (که بعدها به روزنامه «پرورش» تغییر نام‏ یافت) نقش مهمی داشتند.

مطبوعات خارج از کشور در این دوره چندین‏ خصوصیت عمومی داشتند: اول این که مندرجات آنها بیشتر جنبه اجتماعی‏ و سیاسی و تفسیری داشت و کمتر به اخبار داخلی‏ و دولتی می‏پرداختند. دوم این که نویسندگان و ناشران همه آزادیخواه و مشروطه طلب و خواستار الغای حکومت استبدادی در ایران بودند.در مرحله‏ سوم، هم جراید این دوره و هم نویسندگان آنها بی‏نهایت تحت تاثیر سیستم اجتماعی و سیاسی‏ اروپا قرار داشتند و نمونه اداری و مملکتی و و بلژیک و فرانسه و سویس را برای ایران تشویق‏ می‏کردند. مهم‏تر از همه،مطبوعات این دوره با مطالب خود توانستند بین روحانیون ایران و روشنفکران ایرانی در اروپا و تحصیل کرده‏های خارجی در ایران پلی ایجاد کنند و گروه‏های‏ مذهبی و روحانی را تا حدودی به طرف خود جلب‏ نمایند. و میدان را برای جراید دوره مورد بررسی علی الخصوص جراید عهد ناصری با تمام انتقادهایی که از آن به عمل‏ می‏آید آماده نماید. و عده معدودی را به تفکر و مطالعه و تحریر و ترجمه جراید ممالک اروپایی و امپراطوری‏ عثمانی وا می‏داشت که برای مملکت سودمند بود. امروز نیز این جراید، بهترین وسیله برای آگاهی از اوضاع حاکم بر عصر قاجار می‏باشند. با کشته شدن ناصر الدین شاه، حکومت پنجاه‏ ساله این پادشاه خاتمه یافت و با تحولاتی که در این مدت در داخل و خارج ایران حاصل شد، مطبوعات ایران فصل تازه‏ای آغاز کردند که با انقلاب مشروطه همراه بود (رضوانی، 1369،صص 190- 187).

 

3-1-1-5 فعالیت آزاد انجمن ها (اشاره به تنوع و تعداد انجمن ها و نحوه ی فعالیت آن ها)

انجمن هاي مخفي را مي توان از عوامل مؤثر در شكل گيري انقلاب مشروطه دانست (حائري، 1360: 54 و 55). زمان پيدايي آن ها به اواخر سلطنت ناصرالدين شاه و اوايل زمامداري مظفرالدين شاه باز مي گردد. شباهت انجمن هاي مخفي كه در دورة ناصرالدين شاه شكل گرفتند به مجامع سري فرق مذهبي افراطي در دورة ميانة اسلام و يا انجمن هاي ادبي كه در دورة سلطنت فتحعلي شاه رشد كردند، به مراتب بيشتر از شباهت آنها به احزاب سياسي غرب بود. اما اين انجمن ها به تدريج از عناصر ملي گراي جديد در جهت سرنگوني استبداد استفاده مي كردند (لمپتون،1375: 393).

اين انجمن ها خواستار اصلاحات بودند و سعي شان بر آن بود كه دسته هاي مختلف، خاصه علما و تجار را با يكديگر هم گام سازند و همين خواستة آنان سبب توفيق انقلاب شد (اتحاديه،1381: 117). همة انجمن ها در فضاي پنهان مبارزه عليه رژيم شاه شكل گرفتند و علت مخفي بودن تشكيلات انجمن ها هم وحشت از حكومت و نگراني از حبس و قتل بود، در حدي كه باعث مي شد حتي تشكيل انجمن مخفي نيز با نگراني هاي بسيار همراه باشد (كرماني،1371: 178). انجمن مخفي را كه بيشتر يك محفل پنهان بود، در ذيحجة 1322 عده اي از رجال، ازجمله ناظم الاسلام كرماني، با هدايت و حمايت سيدمحمد طباطبائي شكل دادند. نگاه مؤسسين به اين تشكل، بيش از انجمن هاي پيشين، رنگ و بوي حزبي داشت. آنان به اين تفاهم رسيدند كه بايد با تشكيل مجالس و انجمن هاي مخفي و آشكار، با اشخاص عالم و متمدن بنشينند و در امور وطن و اصلاح خرابي ها سخن برانند و چاره انديشي كنند (همان، ص161). درعين حال، نظام نامة انجمن مخفي حاوي نكاتي است كه از يك سو وجود انعطاف شديد مؤسسان روحاني و غيرروحاني انجمن دربرابر تفاوت هاي ديني و مذهبي را در اين مرحله نشان مي دهد و از سوي ديگر، نشان دهندة نابه ساماني هاي زيادي در فهم مؤلفان آن از مسائل جامعه است. پس از انجمن مخفي، انجمن ملي نيز به طور مخفي در محرم 1322 با 60 عضو تشكيل شد. اهداف انجمن ملي، ماهيتي انقلابي داشت و اعضاي آن، نقش مؤثري در انقلاب مشروطه داشتند (اتحاديه،1381: 119). فعاليت انجمن هاي مخفي كه در دورة مظفر الدين شاه شكل سازمان يافته تري نسبت به قبل از آن به خود گرفته بود، در دورة محمدعلي شاه افزايش چشمگيري يافت و انجمن هاي متعددي به وجود آمدند. انجمن ها نقشي اساسي درمقابل محمدعلي شاه تا عزل او ايفا كردند. در ماه صفر 1323 هجري (مه 1904 م.)، پنجاه و هفت روشنفكر مترقي كه در كتابخانة ملي رفت وآمد داشتند، به جلسه اي مخفي در تهران دعوت شدند و در آنجا كميتة انقلاب را تشكيل دادند. ملك المتكلمين و سيدجمال الدين واعظ در آن جلسه سخنراني كردند (آفاري،1385: 65). در شرايط درگيري محمدعلي شاه و مجلس، انجمن ها به تشكيل گروه هاي مسلح روي آوردند. فعاليت اين انجمن ها، با مقاومت دولت درمقابل مجلس، اهميت بيشتري پيدا كرد.

3-1-2     ب)وضعیت دموکراسی بعد از مشروطیت(1285 تا 1289)

3-1-2-1    مقدمه: اشاره به انقلاب مشروطیت و چگونگی آن

استعفای امین‌السلطان و صدراعظمی عین‌الدوله و مشکلات گمرک، شکست روسیه از ژاپن و برخی عوامل دیگر سبب آغاز این نهضت شد.

مهمترین حوادث، دو واقعه که در بر افروختن آتش خشم مردم مؤثر بود عبارتند از:

  1. کردار توهین آمیز نوز در پوشیدن لباس روحانی که سبب بسته شدن بازار و تجمع مردم در حضور روحانیان شد.
  2. چوب و فلک کردن دو بازرگان به جرم گران فروختن شکر البته دو بازرگان اصرار داشتند که افزایش بهای شکر وارداتی به دلیل جنگ روسیه و ژاپن سبب بالا رفتن قیمت شکر شده است. مردم به رهبری علما در برابر این حوادث لب به اعتراض گشودند. لجاجت عین‌الدوله در مقابل اعتراضها، به مهاجرت علما به حرم حضر‌ت‌ عبدالعظیم انجامید. (مهاجرت صغری) در آنجا برای اولین بار حکومت آشکارا مورد انتقاد قرار گرفت و سخنرانان دربارة ستم‌کارگزاران حکومت و تیره‌ روزی مردم سخن گفتند.

مردم دولت را برای بازگرداندن سریع علما زیر فشار قراردادند. روحانیان تأسیس عدالتخانه برکناری نوز بلژیکی رئیس گمرک و عین‌الدوله را شرط بازگشت خویش شمردند با پافشاری مردم، دولت ناگزیر خواست علما را پذیرفت. به دنبال آن خشونت کارگزاران دولتی علیه مردم و عدم پای‌بندی حکومت به تعهداتش سبب گسترش اعتراضهای مردم و روحانیان شد.

بدین ترتیب، تجمع اعتراض آمیز مردم تهران در مسجد جامع با حمله سربازان به خاک و خون کشیده شد. علما در واکنش به این مساله به قم مهاجرت کردند. این مهاجرت به مهاجرت کبری مشهور است.

گروهی از مردم نیز که بر جان خویش بیمناک بودند به سفارت انگلیس پناه بردند. این تحصن یک ماهه در سفارت بیگانه از نقاط مذموم و تاریک انقلاب مشروطه است. متحصنان نخست از شرع احمدی و سنت محمدی سخن می‌راندند ولی بتدریج این خواسته‌ها دگرگون شد و مضامین فرهنگ غربی در درخواستها وارد شد. تحصن در سفارت انگلیس فرصت مناسبی برای هدایت نهضت توسط انگلیسی ها فراهم نمود. لفظ مشروطه در همین سفارت ورد زبان ها شد. قبل از آن خواسته‌ها محدود به عدالتخانه بود. در این زمان تعداد بسیار اندکی معنای مشروطه و تبعات آنرا می‌دانستند و از میان 10 هزار نفری که به سفارت انگلیس رفتند فقط 10 نفر بودند که واقعاً مشروطه خواه بودند و می‌دانستند چه می خواهند. و در واقع از همین جا بود که خواست مشروطه مورد نظر مردم و آزادی خواهان قرار گرفت و تقاضای عدالتخانه به مجلس شورا تغییر یافت. سرانجام شاه به ناچار فرمان مشروطه را صادر کرد (مرداد 1285) و عین الدوله برکنار و مشیرالدله به جای وی منصوب گردید. پس از ان انتخابات مجلس در تهران برگزار و قانون اساسی مشروطه با اقتباس از قانون بلژیک و فرانسه تدوین گردید و اندکی قبل از مرگ شاه به امضای وی رسید (دی ماه 1285) (بشیریه، صص 99-98).

 

3-1-2-2    شکل گیری مجلس و انتخابات

تجار معتبر بازار به دربار احضار شدند و از آنان خواسته شد از نفوذشان برای متفرق ساختن “اوباش” سفارت استفاده کنند. ولی تظاهر کنندگان فکر ترک سفارت و بر باد رفتن جنبش را هو کردند. مظفرالدین شاه پس از چند کوشش بی ثمر در وعده های جدید ناچار شد وارد عمل شود. او عین الدوله را برکنار و فرمان تشکیل مجلس شورای اسلامی را صادر کرد. مخالفان نامگذاری مجلس شورای اسلامی را نپذیرفته و خواستار واژه “ملی” شدند تا خطر از دست دادن کسانی را که روحانیون

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی های درج شده در انتهای هر مطلب بخوانید ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

به سایت منبع

www.homatez.com

مراجعه نمایید