Menu

مقاله علوم سیاسی در مورد خلیج، نفت، فارس،، تنگه، استراتژیک

0 Comment

مجموعه های نفتی و نظامی ایالات متحده بر آن استوار شده است( Pelletier 2004p133)

باتوجه به این توضیحات و با توجه به اهمیت ژئوپلیتیكی، ژئواستراتژیكی و ژئواكونومیكی منطقه خلیج فارس، در این فصل به بررسی نقش واگرایانه ایالات متحده آمریكا در منطقه خلیج فارس به خصوص در دوره پس از 11 سپتامبر 2001 تا كنون می پردازیم. در همین راستا باتوجه به بحث اصلی تحقیق مبنی بر علل ایفای نقش واگرایانه آمریكا بعنوان یک مولفه خارجی در خلیج فارس، برای تبیین این امر با بكارگیری رهیافت واقع گرایی نو واقعگرایی و بهره گیری از تئوری رئالیسم تهاجمی كه موجی از نو واقع گرایی می باشد، فرضیه زیر را مطرح می نماییم که باتوجه به موقعیت مهم منطقه خلیج فارس ،یكی از اهداف مهم  ایالات متحده تسلط و نفوذ بر این منطقه است تا طبق رویكرد رئالیسم تهاجمی قدرت نسبی خود را افزایش دهد و منافع حیاتی اش تامین شود و از آنجا كه یكی از راههای افزایش قدرت و نفوذ، تضعیف اتحادها و ائتلافها در بیرون می باشد، آمریكا در پی این است كه با ایجاد واگرایی در بین كشور های منطقه خلیج فارس، به منافع خود دست یابد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بخش اول

 (اهمیت خلیج فارس)

 

 

 

 

3-1-1 خلیج فارس

خلیج فارس در واقع عبارت از یک خلیج با پیش­رفتگی وسیع آب در خشکی در بخش جنوبی قاره آسیا و شمال جزیره عربستان و جنوب فلات ایران است (اسدی ،١۳٨١ص٧( که در منطقه ای فرو رفته است که در جنوب آن ، فلاتی لم یزرع و در شمال آن، فلات دیگری با نمایی از کوهپایه های زاگرس قرار گرفته است.

خلیج فارس” در ٢۴تا ۳٠درجه و ۳٠دقیقه عرض شمالی و ۴٨تا ۵٦درجه و ٢۵دقیقه طول شرقی از “نصف‌النهار گرینویچ” قرار دارد.پیشروی آب اقیانوس هند و دریای عمان در شیار هلال گونه ای در جنوب زاگرس، دریای نیمه بسته خلیج فارس را به وجود آورده است. این محدوده، در حد فاصل کشورهای ایران، عراق، کویت، عربستان، قطر، بحرین، امارات متحده و عمان قرار دارد و همواره بخشی از منطقه ی خاورمیانه به شمار می آید.مدخل آن در تنگه هرمز، با حدود ٨۵ کیلومتر و بخش پایانی آن در رأس خلیج فارس، با حدود ۳٢٠ کیلومتر بوده و بیش ترین عرض آن،شامل ۳٢۵ کیلومتر است.مساحت این خلیج، ٢٢٦ هزار کیلومتر مربع و ژرفای متوسط آن ۳۵ متر ثبت شده است که در پاره ای از نقاط، به نود تا صد متر نیز می رسد.

3-1-2 اهمیت استراتژیک خلیج فارس

یوردیس فون لو هازن جهان را به سه منطقه بزرگ تقسیم  کرده است و منطقه ای که خلیج فارس در آن قرار دارد را به منزله «مرکز مرکز»قلمداد می کند.به باور وی هر قدرتی که در منطقه خلیج فارس مستقر شود می تواند بر مبنای دسترسی به انرژی به کشورهای رقیب فشار وارد کند(جعفري ولداني . ١۳٨۵ص ٢٢٦) و ژان ژاک شرایبر نویسنده کتاب «تکاپوی جهان»نیز معتقد است که تسلط بر خلیج فارس مقدمه تسلط بر جهان است. (يونسيان، ١۳٨۴ص٩٢ )

برای بررسی و تحلیل اهمیت استراتژیک منطقه خلیج فارس، بررسی و مطالعه مؤلفه های ذیل امری ضروری می باشد:

3-1-2-1 وضع طبیعی و موقعیت جغرافیایی خلیج فارس

خلیج فارس به لحاظ وضع طبیعی و موقعیت جغرافیایی، از دیر زمان حائز اهمیت بوده است. از یک طرف، این منطقه حلقه ارتباطی میان شرق و غرب بوده و از سوی دیگر، به دلیل داشتن تنگه هرمز که یکی از استراتژیک ترین تنگه های جهانی است از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است.در واقع:خلیج فارس محور ارتباط بین اروپا، آفریقا، آسیای جنوبی و جنوب شرقی است و از نظر استراتژیک، در منطقه خاورمیانه، به عنوان بزرگ ترین و مهم ترین مرکز ارتباطی بین سه قاره است و بخشی از یک سیستم ارتباطی را که دو دریای مدیترانه و سرخ و دو اقیانوس هند و اطلس را به هم می پیوندد، تشکیل می دهد. (زارعی، ١۳٧٨ ص١)

نکته قابل توجه آن است که بحث اهمیت استراتژیک خلیج فارس،بدون بررسی مسایل تنگه هرمز کامل نخواهد بود ، زیرا این تنگه به عنوان مدخل خلیج فارس، تأثیر ویژه ای بر حوادث منطقه دارد.این تنگه یکی از استراتژیک ترین گذرگاه های جهان به شمار می آید که خلیج فارس را از راه دریای عمان (مکران) اقیانوس هند و خطوط کشتی رانی بین المللی دریای آزاد پیوند می دهد، این آبراه به علت موقعیت خاص استراتژیک،شاهرگ حیات اقتصادی جهان به حساب می آید.(رفیعی،  ١۳٨١، ص ١(و به عنوان راه ورودی و خروجی خلیج فارس، از موقعیت ژئواستراتژیکی برخوردار است. از آن جا که روزانه حدود چهل درصد نفت مصرفی جهان از این تنگه عبور می کند، احاطه و سلطه بر این گذرگاه، امکان عبور و مرور نفتکش ها در منطقه را فراهم می آورد.این آبراه، نقش بسیار حساس و بی چون و چرایی در توازن اقتصاد، مالی و تجاری کلیه کشورهای صنعتی و کشورهای ساحلی منطقه ایفا می کند و هر رخدادی که سلامت و امنیت دریانوردی را در این ناحیه تهدید نماید، به همان نسبت منافع این کشورها را در معرض خطر قرار خواهد دادوهمچنین تنگه هرمز، راه ارتباطی ساحلی خلیج فارس به اقیانوس هند بوده و بنابراین، همواره به صورت منطقه ای عملیاتی در استراتژی های نظامی مورد توجه است.

3-1-2-2 ذخایر عظیم نفت و گاز

مهم ترین عامل استراتژیک خلیج فارس، وجود منابع عظیم نفت و گاز است، به گونه ای که این منطقه را خویش را حفظ کرده است و روز به روز بر ارزش آن افزوده می شود. در واقع نفت، کالای استراتژیک(1) به شمار می آید که از راه های گوناگون بر سیاست های جهانی تأثیرگذار است و هر گونه تغییر و تحولی در صادرات آن، پیامدهای یکسانی بر کل جهان دارد و عدم ثبات بهای نفت، تهدیدی جدی است که همواره بازارهای نفتی را با بحران مواجه می کند حدود دو سوم ذخائر اثبات شده نفت و یک سوم ذخائر گاز طبیعی جهان در اختیار کشورهای خلیج فارس قرار دارد.. ( لي نور،١۳٨۳ص ١٩٠(یطوری که اداره اطلاعات انرژی برآورد کرده است که تا سال ٢٠٢۵ کشورهای خلیج فارس بیش از دو برابر صادرات کنونی‌ که بالغ بر ١٧میلیون بشکه در روز می‌شود تولید خواهند داشت( جیمز راسل(1)، ١۳٨۵، ص ١۳)

 

(1)کالای استراتژیک هر نوع ماده خام یا اولیه که از نظر استراتژی با ارزش، و برای دفاع ملی و پیشبرد جنگ مدرن ضروری باشد. اگر در یک کشور عرضه واقعی یا بالقوه کالاهای استراتژیک کم تر از مقداری باشد که برای شرایط اضطراری پیش بینی شده است، قبل از پدید آمدن چنین شرایطی، اقدام به ذخیره سازی می گردد.

نفت در طی قرن بیستم، در حقیقت عامل بسیار مهمی در تحولات نظامی سیاسی و اقتصادی جهان بوده و برای سال های قابل پیش بینی نیز چنین خواهد بود. در این میان منطقه خلیج فارس، به علت تسلط بر ذخایر عظیم و قدرت تولید و توان صادراتی قابل توجه، در حقیقت مرکز این تحولات و وقایع مهم بوده و هست و تقریباً همه کشورهای جهان، کم و بیش  وابسته  به  این حوزه می باشند و حیاط اقتصادی و  نظامی-   سیاسی  بسیاری از  کشورها، به ادامه بی وقفه جریان نفت از حوزه خلیج فارس وابسته می باشد ( الاهی، ١۳٨۳ ص١١۳)  و نیاز روزافزون کارخانجات صنعتی به نفت و غیر قابل جایگزین بودن آن توسط انرژی های دیگر، به منطقه خلیج فارس «جایگاه ژئواکونومیکیِ» خاصی بخشیده است. در واقع، منطقه خلیج فارس افزون بر موقعیت ژئوپولتیک، موقعیت ژئواکونومیکی نیز داشته و تحولات نظام بین الملل، بیانگر آن است که در هزاره سوم میلادی، قدرت برتر از آنِ کسی خواهد بود که بر انرژی جهانی، به ویژه نفت و گاز تسلط یابد .

عرضه کنندگان نفت در جهان دو گروه هستند: اعضای اوپک و کشورهای غیر اوپک. البته بیش ترین تولید، از آنِ کشورهای عضو اوپک است. کشورهای خلیج فارس بجز بحرین جزو اعضاى سازمان کشورهاى صادرکننده نفت(اوپک) هستند تفاوت اصلی میان مخازن کشورهای اوپک و غیر اوپک در این است که دسترسی به مخازن غیر اوپکی ها از نظر هزینه و…مشکل تر است.

با توجه به مطالعات توماس استوفر تحلیلگر آمریکایی نفت، تولید هر بشکه نفت خشکی در ایران، ابوظبی، عراق، کویت و عربستان سعودی، یک تا چهار دلار هزینه در بر دارد. این رقم که با توجه به بازده چاه برآورد

 

Russell, James(1)

شده، شامل هزینه های اکتشاف، ارزیابی و توسعه و نرخ بازگشتی حدود ده تا پانزده درصد می باشد. د رمقابل، این هزینه ها در دریای شمال دوازده تا بیست دلار در هر بشکه، در غرب تگزاس هفده تا نوزده دلار و در کانادا بیش از نوزده دلار می باشد. در عین حال، هزینه ایجاد یک بشکه ظرفیت تولید اضافه، در شش کشور عضو اوپک، در منطقه خلیج فارس (ایران، عربستان، عراق، کویت، امارات متحده عربی و قطر) بسیار کم تر از هر نقطه دیگری در جهان است.(میبدی و بهروزی فر،  ١۳٨٠ ص ١۴٦و١۴٧)

براساس پیش بینی های به عمل آمده، از سال ٢٠١٠، یگانه تولید کنندگان عمده نفت جهان، کشورهای حاشیه خلیج فارس، به ویژه ایران، عراق و عربستان خواهند بود و به لحاظ ویژگی های منحصر به فرد نفت این منطقه، از جمله هزینه تولید پایین، ظرفیت بالا، کیفیت مطلوب نفت و… روز به روز بر اهمیت آن افزوده می شود.به طور خلاصه به لحاظ ذخایر نفتی، مزیت خلیج فارس در برابر دیگر نقاط جهان، به شرح ذیل است:

الف)منابع نفتی فراوان منطقه  ٦۴ درصد کل ذخایر جهان، در کشورهای حوزه خلیج فارس قرار دارد.

ب)سهولت استخراج

ج)هزینه تولید پایین

د)مازاد ظرفیت تولید، به طوری که این کشورها، دارای مصرف بسیار محدود بوده و اصولاً جهت صادرات و اقدام به تولید و استخراج نفت می نمایند. کل کشورهای اوپک، دو درصد و کشورهای حوزه خلیج فارس، کم تر از یک درصد مصرف جهانی نفت را دارند.

ه)کیفیت بالای نفت خام منطقه

و)سهولت حمل و نقل

ز)توان تولید زیاد چاه های نفت

ح)امکان کشف ذخایر جدید نفتی وسیع در این منطقه، در مقایسه با سایر مناطق جهان

3-1-2-3 بازار مصرف

کشورهای حاشیه خلیج فارس که بیش تر از شمار کشورهای جهان سوم هستند، در اوایل قرن نوزدهم و با اکتشاف نفت، به درآمدهای بادآورده کلانی دست یافتند که هیچ گونه تلاشی برای کسب آن انجام نداده بودند. از سویی دیگر، به دلیل ساختار غیر دموکراتیک حاکمیت در این منطقه، بیش تر حاکمان، مقبولیت چندانی در بین افکار عمومی داخلی نداشتند و با علم به این واقعیت،حرکت به سمت سیاست های رفاه عمومی را آغاز کردند، بی آنکه اقتصاد این کشورها از زیرساخت های مناسب برخوردار باشد.کم کم فرهنگ مصرف گرایی در میان اقشار جامعه رواج یافت و دولت مجبور به گرفتن وامها ی سنگین از سازمان های مالی بین المللی شده اند و از زمانی كه اهمیت خلیج فارس به واسطه ذخائر عظیم نفتی اش و نیاز جدی غرب به این منبع ارزشمند، انرژی درك شد، نظام امنیتی این حوزه جغرافیایی همواره با برنامه و پشتیبانی و با حضور مستقیم قدرت ها ی خارجی ذی­نفع محقق شده است.( بزرگمهری،١۳٨۳ص ۳٨)

همواره آمریکا و متحدانش، مهم ترین قدرت های امپریالیستی هستند که در

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی های درج شده در انتهای هر مطلب بخوانید ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

به سایت منبع

www.homatez.com

مراجعه نمایید