Menu

مقاله علوم سیاسی در مورد بوشهر، خلیج، .، سیاسی، انگلیس

0 Comment

کند . (یاپ و بوش، 1388 :60)

بودجه فرهنگ کویت در سال 1961م،دویست و پنجاه و پنج میلیون تومان و بودجه بهداشت آن ،یازده میلیون بود و با توجه به جمعیت و تعداد شهرها ،میتوان دریافت که با این ثروت سرشار ،امکان هرگونه پیشرفت در جهان امروز برای کشور کوچک و پردرآمد کویت ،قابل پیش بینی می بود . احمد اقتداری،خلیج فارس از دیرباز تا کنون،چاپ دوم، تهران، مؤسسه انتشارات امیر کبیر،1389 ،ص140.)

 

فصل سوم : اوضاع سیاسی بوشهر

در اکثر ادوار تاریخ ایران تا اواسط دوره پهلوی،بنادر سواحل جنوبی ایران به سه شکل اداره می شدند :

دسته اول: سرزمین هایی که حاکمیت شاه ایران را پذیرفته بودند ولی سران محلی عرب آن را اداره می کردند .مانند اعراب بنی کعب ساکن در اطراف رود کارون تا هندیجان. دسته دوم:شامل سرزمین هایی است که مستقیما توسط صاحب منصبان محلی شاه اداره می شد و گمرکات آن ها یا توسط دولت شاهنشاهی به حکام اجاره داده میشد و یا اینکه درآمدهای گمرکی کلا وارد خزانه دولت ایران می گردید .این ولایات عبارت بودند از بوشهر،کنگان،لنگه .

دسته سوم: سرزمین هایی بود که برای چند سال تحت شرایطی به موجب قرارداد منعقده ، در سال 1856، توسط رضاشاه به امامان مسقط اجاره داده شد .مثل بندرعباس،جزیره قشم . (حسن زنگنه، جنوب ایران به روایت سفرنامه نویسان،انتشارات نوید شیراز،شیراز،1380 ،ص5-134)

اگرچه بوشهر در شبه جزیره ای واقع شده که قدمت سکونت انسان در آن حداقل به چهار هزار و پانصد سال می رسد ،با این وجود این شهر بندری نوبنیاد است .بندر ریشهر بعد از غارت آن توسط پرتغالی ها در سال 1532م/939هجری قمریو انهدام قلعه ی ریشهر توسط صفوی ها (1732-1501)در 1540م/947ه ق،بود که بندرهای همجوار آن توانستند از شهرت و اهمیت برخوردار شوند .(ویلم فلور،ظهور و سقوط بوشهر،ترجمه:حسن زنگنه،تهران،طلوع دانش،1387، ص13) بنابراین به علت غارت ریشهر،بوشهر به تدریج آباد و پررونق گردید. از دهه 1850م./1266 ه ق،بود که برای نخستین بار در متون معاصر با اطمینان به بوشهر اشاره شده است .

تا زمان نادرشاه بوشهر در مقام و موقعیت یک شهر بندری پدیدار شده بود و ریشهر در ابعاد یک روستا،هرچند با آوازه ای بلندتر در کنار مجموعه روستاهایی قرار می گرفت که در سراسر شبه جزیره بوشهر پراکنده بودند .بوشهر عصر افشار ،در واقع مرحله تاسیس شهر بوشهر است .در نهایت هم به دنبال تصمیم نادرشاه (47-1736م)و انتخاب بوشهر به عنوان پایگاهی برای عملیات دریایی و استیلا بر خلیج فارس ،نام این بندر در عرصه ی بین المللی سر زبانها افتاد . «در مورد علت اتخاذ این تصمیم باید گفت که در آن هنگام پادشاه افشار درگیر شورش هایی در خلیج فارس بود که تمشیت آنها مستلزم بهره مندی از یک پایگاه مطمئن بود. پایگاهی که می بایست جاذبه اقتصادی و نیز امکانات تدارک کشتی ها را هم داشته باشد ،بوشهر چنین شرایطی داشت ،زیرا بافت جمعیتی درون و بیرون آن فارغ از شرایط بی ثبات محیطهای قبایلی دیگر نقاط بود .درچنین شرایطی استقرار ابو مهیری ها[9]در بوشهر به عنوان اتباع دولت افشاریه و تلاش و تکاپوی لطیف خان و ملا علی شاه در مقام دریاسالاری در قدم اول توسعه و تثبیت حاکمیت دولت مرکزی ایران در پی سالهای ناآرامی پس از فروپاشی صفویه و در قدم دو آغاز دوره جدیدی از اقدامات ایرانیان در عرصه دریا را به دنبال داشت .»(محمدحسین سعادت،تاریخ بوشهر،تصحیح و تحقیق عبدالرسول خیراندیش،عمادالدین شیخ الحکمایی ،تهران میراث مکتوب،کازرونیه،1390،ص33)بی تردید در دسترس بودن شناور در بوشهر ،یکی دیگر از علت های اتخاذ این تصمیم بود زیرا در بوشهر شناورها می توانستند به آبخور 12 تا 13 پا، در موقع مد ،تا خانه های بندر هدایت شوند .(فلور،همان ،ص 13)

محاسبات نادرشاه افشار ،علی رغم همه مشکلاتی که تاسیس یک بندر با مقیاس بین المللی داشت،درست از آب درآمد .هرچند نیروی دریایی جوان نادر قابل مقایسه با نیروهای دریایی استعمارگران اروپایی حاضر در اقیانوس هند نبود،اما با بهره گیری از برتری سرزمینی ،اهرم های اقتصادی و اقدامات سیاسی ،این نیروی دریایی خوش درخشید. ناکامی سالهای بعدی آن را بیش و پیش از هرچیز باید به حساب جان باختن تا به هنگام نادر دانست . در مجموع بندر بوشهر در دوره افشار مرحله تاسیس خود را به موفقیت تجربه کرد و این خود باعث شد هرچند پس از نادر اوضاع به یک باره آشفته گردد .بندری به جز بوشهر هم به عنوان بندر اصلی ایران در نظر گرفته نشود .

در دوره پس از نادرشاه افشار ، به دلیل برقراری سیستم ملوک الطوایفی ،بار دیگر کشور ایران دستخوش اختلاف ها و مبارزه های سیاسی بین بعضی از سران گردید . در این دوره که معاصر دوره قاجاریه بود، مرزهای بوشهر با دخالت انگلیسی ها و در نتیجه ی ضعف دولت مرکزی تغییر کرد و مدتی منطقه بوشهر در اشغال انگلیسی ها بود . (افشارسیستانی،1369 :404) با ظهور کریم خان زند و پایان دوره هرج و مرج ناشی از مرگ نادرشاه،بوشهر وارد مرحله تازه ای از حیات سیاسی و اقتصادی شد .بعد از تعطیلی تشکیلات شرکت هند شرقی در بندرعباس ،قرارداد بازرگانی با حاکم بوشهر امضا کرد که کلیه فعالیت های بازرگانی خود را به بوشهر انتقال داد .این قرارداد  در واقع سنگ بنای حضور نظامی استعماری انگلستان در جنوب ایران و خلیج فارس بود ،از اهمیت زیادی برخوردار بود ،زیرا برای نخستین بار بود که در تاریخ مناسبات ایران و انگلیس قراردادی با حاکم یک شهر ایرانی بسته می شد .با انعقاد این قرار داد که به طور کامل به نفع انگلیس بود ،موقعیت نظامی و سیاسی انگلیس ها در خلیج فارس مستحکم شد.زیرا دولت انگلستان تا آن تاریخ امتیازاتی چنین مهم در خلیج فارس به دست نیاورده بود .

تجارتخانه انگلیس در بندرعباس در سال 1759م،در ضمن جنگهای هفت ساله به آتش توپ های ناوگان فرانسه تقریبا به طور کامل ویران شد و محل جدیدی برای تاسیس مقر اصلی بازرگانی پس از مطالعات دقیق ،تصمیم گرفته شد که آن مقر را بوشهر قرار دهند .این گزینش نه فقط به خاطر موقعیت مناسب شهر،بلکه از آن نظر نیز که خود شهر بوشهر و حوالی آن از اواسط قرن هجدهم تحت سلطه شیخ ابونصر قرار داشت و حال آنکه شیخ ابونصر بر سواحل غربی خلیج فارس به ویژه کویت و بحرین تسلط داشت .شیخ نصر فعالانه از کریم خان زند در مبارزه برای کسب قدرت که پس از قتل نادرشاه صورت گرفت،حمایت می کرد و کریم خان نیز پس از رسیدن به قدرت ،خود را به حمایت شیخ که دارای نفوذ زیادی در میان شیوخ کرانه های خلیج فارس بود و از ناوگان قابل توجهی نیز در آب های خلیج فارس برخوردار بود،نیازمند می دید . .(دلدم، اسکندر،خلیج فارس،مؤسسه انتشارات نوین،1363 ، ص100)

در دوازدهم آوریل سال 1763م،نمایندگان شرکت هند شرقی برای نخستین بار و در تاریخ مناسبات سیاسی ایران و انگلیس ،قراردادی را با حاکم شهر بوشهر با نام شیخ سعدون،برادرزاده شیخ نصر، امضا کردند که کاملا به نفع انگلستان تمام شد و در آن تسهیلات فوق العاده ای برای شرکت انگلیسی هند شرقی فراهم شده بود .در ادامه ،کریم خان زند منشوری را امضا کرد که به موجب آن انگلیسی ها حق احداث تجارت خانه بزرگی را در بوشهر دریافت کردند، از پرداخت عوارض گمرکی معاف شدند و حق انحصاری تجارت پارچه های پشمی را به دست آوردند . .(دلدم، اسکندر،خلیج فارس،مؤسسه انتشارات نوین،1363 ، ص101)

یکی از مهمترین مراکز اداری امپراتوری بریتانیادر خلیج فارس،در بندر بوشهر قرارداشت .بریتانیادر سبزآباد درحومه بوشهر ،جنرال کنسولگری ومرکز تلگرافی داشت .یکنائب کنسولگری انگلیس نیز در این شهر مستقر بود.نائب کنسولگری برای امور بوشهر و اطراف آن بود اما جنرال کنسولگری برای تمامی خلیج فارس بود .این جنرال کنسولگری ،تابع حکومت هند بودواز جانب آن حکومت تقریبا امور نیمه جنوبی ایران را برای امپراتوری بریتانیا ،انجام میداد .(عبدالرسول خیر اندیش،«بانک شاهنشاهی در بوشهر»،پژوهشنامه خلیج فارس(دغتر اول و دوم)تهران،خانه کتاب،1390، ص147 .)

در سال 1776م،هنگامی که قشون زندیه با همکاری عشایر عرب «کعب»بصره را متصرف شدند ،ضربه سختی بر مصالح استعماری بریتانیا وارد آوردند .این جریان،شرکت هند شرقی را واداشت که بساط تجارت خانه خود را از بصره برچیند و پس از خروج از بصره ،یک بار دیگر بوشهر به مرکزیت فعالیت بازرگانی و سیاسی انگلیس در خلیج فارس ،انتخاب گردید.(دلدم، همان، ص 109) در حالی که در بررسی اوضاع سیاسی کویت هم به نکته ای مشابهی در خصوص کویت واینکه مقر و دفتر نمایندگی سیاسی انگلیس پس از بصره به کویت منتقل گردید ،در فصل پیش اشاره شد . و این خود گویای نکته ظریفی در خصوص جایگاه سیاسی بوشهر و کویت در یک تقارن زمانی حساس می باشد که سرنوشت دو بندر را به مانند هم رقم میزد .

در نیمه دوم قرن نوزدهم،بندر دیلم ،طوایف دشتی و تنگستان زیر نظر شیخ بوشهر نبودند اما با به وجود آمدن کشمکش هایی بین آنان و شیخ بوشهر،دولت مرکزی ایران ،تشکیلات نظامی در بوشهر مستقر ساخت و شرایطی به وجود آورد که آن طوایف همراه با طوایف کوچکتری مانند رود حله از توابع بوشهر به حساب آیند . (حسن زنگنه، جنوب ایران به روایت سفرنامه نویسان،انتشارات نوید شیراز،شیراز،1380 ،ص5-144)

با روی کار آمدن سلسله قاجار،همان تقسیم بندی کشوری که در زمان شاه عباس اول در ایران انجام گرفته بود به اجرا درآمد .بر اساس این تقسیم بندی،ایران به پنج ایالت بزرگ فارس،خراسان،آذربایجان ،گیلان،مازندران و عراق عجم تقسیم گردیده بود . بندر بوشهر یکی از حوزه های اصلی بیست گانه ایالت فارس بود که تا خلیج فارس امتداد داشت .(سعیدی نیا،حبیب الله، گمرک بوشهر و نقش آن در تجارت خلیج فارس در دوره قاجار،دانشگاه خلیج فارس،1389 ،ص58)

بعد از انعقاد عهدنامه پاریس در عصر ناصرالدین شاه ،احمدخان عمیدالملک نوایی به حکومت بوشهر رسید .در این دوره میزان حجم مبادلات تجاری بوشهر با کشورهای خارجی ای که در بندر بوشهر ،دارای کنسولگری بودند ،به ویژه انگلستان ،افزوده شد . (سعیدی نیا،حبیب الله، گمرک بوشهر و نقش آن در تجارت خلیج فارس در دوره قاجار،دانشگاه خلیج فارس،1389 ،ص61)

بندر بوشهر در تحولات دوران مشروطه و استبداد صغیر نیز نقش بارزی ایفا نمود . چرا که با صدور فرمان مشروطیت ،آزادی خواهان بوشهر نیز مانند آزادی خواهان دیگر شهرهای مهم ایران،وارد عرصه فعالیت های سیاسی شدند .رهبری آزادی خواهان بوشهر در برابر استبداد،سید مرتضی علم الهدی اهرمی بود. دولت انگلستان که منافعش در بوشهر به خطر افتاده بود ،به شدت با حرکت آزادی خواهان بوشهر به مخالفت پرداخت . (سعیدی نیا،حبیب الله، گمرک بوشهر و نقش آن در تجارت خلیج فارس در دوره قاجار،دانشگاه خلیج فارس،1389 ،ص64)

با آغاز جنگ جهانی اول،بندر بوشهر که مرکز حکمرانی بنادر و مرکز حکمرانیی بنادر و مرکز نمایندگی بریتانیا در خلیج فارس محسوب می شد

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی های درج شده در انتهای هر مطلب بخوانید ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

به سایت منبع

www.homatez.com

مراجعه نمایید