مقاله علوم سیاسی درباره اسلام، گولن، دولت، اسلامی، فتح

غربی انطباق زیادی با مشورت، به منزله مفهومی اسلامی، دارد و از این رو قابل پذیرش و حمایت است.

هنگام بررسی مسائلی نظیر دمکراسی و اصولاً رویکردهای لیبرالیستی در اندیشه اسلام گرایان میانه رو،  باید توجه  داشت که اساساً نمی توان  میان اندیشه های آن ها و اندیشة لیبرال دمکراسی در بسیاری جهات خط ممیزی ترسیم کرد. به عبارت دیگر، اسلام گرایان  براندیشه های لیبرالیستی به ظاهر رنگ اسلامی  پاشیده اند و تمام اندیشه های آن را مطابق با اسلام  می پندارند. آنان در بحث از دمکراسی و مسائلی نظیر منشأ مشروعیت حاکم و نقش و جایگاه  رأی و نظر مردم در مشروعیت بخشی و تشکیل حکومت به آموزه ای از اسلام استناد نمی کنند، که این قبیل مسائل بر ابهامات این رویکرد می افزاید.

دولت: دولت در اندیشة فتح الله گولن از جایگاه ویژه ای برخوردار است. در نگاه وی دولت عالی ترین نهادی است که همواره بایستی آن را تقویت نمود. و مهم ترین کارکرد آن ثبات آفرینی و امنیت است و در حقیقت تنها ضامن صلح و ثبات و امنیت دولت است. لذا بایستی از طریق بسط و گسترش دادن مشروعیت دولت و تقویت توانایی اش برای بسیج توده ها، آن را تقویت و جامعه را حفظ نمود.

فتح الله گولن از جمله طرفداران نظریة تقدم دولت بر اسلام اند، او به این باور رسیده است که بدون دولت اسلام بی معناست. از سویی دیگر، منظور از دولت در تعریف گولن دولت سکولار است؛ یعنی، دولتی که، با بی طرفی نسبت به همة باورها و فلسفه ها، بتواند امنیتی را که ضامن آزادی همة گروه ها و زیر مجموعه های جامعه است تضمین کند. این تعریف از دولت سکولار در نشست آبانت در سال 1988 م، ارائه شد. در بیانیة نهایی این نشست آمده است: “رد دین سالاری و دکترین های سیاسی ای که هدایت و ارشاد جامعه را با اتکاء و استناد به حقی الهی به گروه خاصی از مردم عطا کند (نظیر ایران و عربستان) و سازگاری حکومت الهی و مردمی؛ اگر چه حاکمیت از آن خداست، خداوند انسان را بر سرنوشت خویش حاکم ساخته است.

فتح الله  گولن با اعتقاد به ایدة  حاکمیت انسان بر سرنوشت خود است که دمکراسی را تمام و کمال پذیرفته است و، از این رو، با روی کار آمدن دولت های ایدئولوژیک مخالفت می کند، خواه دولتی دینی با هدف ترویج اندیشه های دینی باشد و خواه دولتی لائیک، که مانع ترویج اندیشه های دینی شود زیرا دولت کارکرد خاص خود را دارد و آن ایجاد امنیت است.

انقلاب: سردمداران جنبش نور بر این باورند که توسل جنبش های اسلامی به انقلاب  برای دسترسی به اهدافشان ضروری نیست، بلکه با باز تفسیر مجدد سنت بر مبنای مباحث مدرن در سپر عمومی نیز می توان به اهداف مورد نظر رسید و با تغییر افراد و تبدیل آن ها به افرادی مسلمان می توان به جامعه ای اسلامی دست یافت.

جهانی شدن: از دیدگاه گولن، جهانی شدن به معنای یکسان کردن ایمان، تفکر، سنت ها، آداب و رسوم و مفاهیم ملت ها نیست، بلکه به عکس به این معناست که افراد بتوانند، با حفظ افکار و ایمانشان، در پناه صلح، به همکاری با یکدیگر بپردازند. جهانی شدن از بین بردن افراد یا ملت ها نیست زیرا نمی توان اختلافات موجود در ذوق، سلیقه و ویژگی های افراد را نادیده گرفت. همچنین، هرگز نمی توان جهان بینی، دیدگاه ها و اشکال مختلف فکر و زندگی را محو کرد. ملت ها باید برای حفظ جایگاه خود در میان ملت ها و کشورهای دیگر، چه در حال حاضر و چه در آینده، توانایی خود را بیابند.

امنیت: در نگاه اسلام گرایان لیبرال بالاترین اولویت جامعة اسلامی صلح و ثبات و امنیت است. اسلام در نگاه وی در کنار همة این مسائل قرار دارد. تا امنیت وجود نداشته باشد اسلام محقق نخواهد شد. زیرا آنچه در اسلام اساسی است این است که نباید فتنه و فسادی در زمین باشد و انسان باید بتواند با اراده و آزادی در مسیر خود حرکت کند. دولت ضامن این امنیت و ایجاد کنندة آن است. فتح الله گولن معروف به سازش با نظام و خودداری شدید از برخورد با آن است. او مخالف تنش در روابط اسلام گراها و سکولاریست ها می باشد؛ زیرا برای او امنیت و آرامش داخلی مهم تر از اسلام گرایی است. در نگاه او حفظ نظم در جامعه اهمیت زیادی دارد. از این رو بود که با اسلام گرایی سیاسی اربکان مخالفت می کرد، زیرا این نگرش را باعث ایجاد تنش در جامعه میان اسلام گراها و سکولارها می دانست و از این باب بود که از تعطیلی حزب رفاه حمایت کرد.

گولن دستیابی به صلح و آرامش را از طریق تساهل و تسامح و گفتگو قابل امکان می داند و معنقد است اگر بتوانیم همدیگر را با سعة صدر تحمل کنیم، در کشور اعتماد، صلح و آرامش حاکم خواهد شد.

او همین ایدة عدم تنش میان سکولارها و اسلام گراها را در محیط بین الملل نیز تعقیب می کند و بر این باور است که بایستی با حذف مسائل چالشی در باب موضوعات مشترک گفتگو نمائیم

اقتصاد: گولن را “ماکس وبر” جهان اسلام می نامند زیرا در باب فعالیت های اقتصادی در اسلام توانست  انگیزش لازم  را در میان طرفداران  خود برای تولید ثروت و  مصرف آن در اعتلای  جامعة اسلامی ایجاد نماید.

اسلام ترکی گولن، اسلام فرد گرایانه و طرفدار کسب و کار هر چه بیشتر با نیت خدمت به خلق است. تمایز اندیشه های اقتصادی گولن با اندیشه های سرمایه داری غربی در این است که وی کسب ثروت را نه برای منافع فردی بلکه برای منافع اسلام و خدمت به اسلام و مسلمانان می بیند. وی تفسیری متفاوت از عقلانیت ارائه می دهد؛ بر خلاف عقلانیت مدرن که صرفاً به نفع شخصی توجه دارد، وی بر این باور است که عقلانیت واقعی آن عقلانیتی است که هم به این جهان و هم به جهان آخرت توجه داشته باشد. از جمله مهمترین نهادهای جنبش گولن که با اتکاء به اندیشه های گولن تأسیس شده و ارتباط اسلام با سرمایه داری را تبلیغ می کند. انجمن بازرگانان مستقل است. این گروه جزوه ای دارد با عنوان انسان اسلامی که زندگی حضرت محمد (ص) را که به تجارت اشتغال داشته توضیح می دهد. گولنی ها در خصوصی سازی هم به دین استناد می کنند.

آموزش: گولن از همان آغاز به اهمیت تعلیم و تربیت اسلامی به خوبی پی برد و لذا از دهه 70 میلادی به بعد، رسماً وارد فعالیت برای تأسیس مدرسه شد و با افتتاح مدرسه ای در شهر ازمیر، کار خود را آغاز کرد.

وی در گفتگو با  روزنامه  انگلیسی،  مهم ترین اهداف خود در این فعالیت ها را چنین اعلام کرده است: تأسیس مکان هایی برای تعلیم و تربیت نوجوانان قبل از اینکه کشورهای رقیب به این کار اقدام کنند؛ پرورش نسل برتر برای آینده ترکیه؛ پرورش مبلّغ اسلامی برای تبلیغ از ترکیه، ایجاد همبستگی بین ملت ها.

یکی از مهم ترین مؤلفه های اندیشه فتح الله گولن، پیوند میان اسلام و آموزش است. از نظر گولن، مهم ترین نقش را در شکل گیری نسل جدید مسلمان و متعهد، معلمان به عهده دارند. این معلمان هستند که در عمل علم را با خرد ترکیب می کنند و آن را با ارزش های اسلامی می آمیزند. از نظر او علم ماتریالیست (مادی گرا) که از ارزش ها تهی شده، در قبال جنگ ها و بدبختی های دوران معاصر مسئول است، چرا که موضوع جدا بودن “ارزش” از “واقعیت”، این پیامد منطقی را دارد که علم و فعالیت علمی نسبت به دستاوردهایش هیچ مسئولیتی ندارد.

فعالیت های آموزشی محمد فتح الله گولن در قالب تأسیس خوابگاه های دانشجویی، اردوگاه های تابستانی، دبیرستان و مراکز آموزشی و فرهنگ و مراکز انتشاراتی و … می باشد.

شایان ذکر است که فتح الله گولن ضد کمالیسم یا مخالف سیاست های پان ترکیسم نیست و از این رو همواره مورد تأیید و حمایت های دولت های ترک، اعم از لاییک و اسلام گرا بوده است.

از آنجایی که گولن بر این باور است که ارزش های اخلاقی نه از طریق تبلیغ و ترغیب و درس مستقیم، بلکه با ارائه الگوهای عملی در زندگی روزمره انتقال می یابد؛ لذا در مدارس وی از برنامه های درسی دولتی پیروی می شود و صرفاً با رفتار معلمان است که دانش آموزان به جنبش می پیوندند. در این مدارس بر رفتار نیک و احترام به بزرگترها و دیگر فضائل اخلاقی تأکید می شود. مربیان و آموزگاران این مدارس از فارغ التحصیلان بهترین دانشگاه های ترکیه می باشند و آموزش در این مدارس از کیفیت بالایی برخوردار است. این مدارس دانش آموزان غیرمسلمان را نیز می پذیرد و به دلیل کیفیت آموزش بالا و استفاده از زبان انگلیسی به عنوان زبان اصلی آموزش، فرزندان نخبگان و مقامات دولتی کشورهای گوناگون را جذب خود کرده است.

دین: گولن تعریفی از دین ارائه می دهد که مشابه رویکرد سکولارها به دین می باشد. یعنی دین را مقوله ای فردی در نظر می گیرد نه امری عمومی. لذا با اسلام گرایی سیاسی و حزب سیاسی شدن مخالفت می کند. از این رو به اسلام گرایی سیاسی اربکان، حکومت هایی نظیر ایران و عربستان انتقاد دارد. در نگاه وی اسلام گرایی سیاسی افراط در امور دینی است. وجه دیگر تعریف دین، تعریف و نوع نگاه به سکولاریسم می باشد. سکولاریسم در اندیشه های فتح الله گولن به معنای ضد مذهب بودن نیست بلکه آزادی افراد در پذیرش و عدم پذیرش مذهب است. وی این رویکرد را از ضیاء گوکالپ اقتباس کرد.

گولن با اتکاء به این تعریف بر رفتار افراطی کمالیست ها انتقاد وارد می کرد. بنابراین می توان گفت ترجیع بند اندیشه های گولن تعادل و میانه روی است از این روست که جنبش وی را اسلام میانه رو نامیده اند.

عمل گرایی: گولن با استناد به حدیث شریف: “بهترین شما کسی است که بیشتر به مردم سود برساند” می گوید: می خواهم کسی باشم که برای منفعت مردم تلاش می کند. در این میان تأکید وی بر تجربة انبیاء و اندیشمندان بزرگ اسلامی است. مواضع گولن به  اسلام گرایان کمک کرده است که آزادانه  دست به  انتخاب های  جدید در حوزة عمل بزنند بدون اینکه با محدودیت های اخلاقی و شرعی مواجه شوند.

محمد فتح الله گولن با استفاده از مفهوم خدمت به خلق عبادت است، در صدد ترویج اسلام اجتماعی می باشد. در نگاه وی پایانی برای خدماتی که به منظور ساختن یک جامعة آرام و صلح آمیز انجام میگیرد متصور نیست. در نگاه گولن خدمت کردن به جامعه ای که شخص در آن زندگی می کند مهم ترین راه جلب رضایت خداوند و دستیابی به بهشت ابدی است. به همین دلیل عرصة اقتصاد و فرهنگ از جمله عرصه هایی است که محمد فتح الله گولن و جنبش وی به شدت در آن فعال می باشند.

اعتقاد و باور به اندیشه های لیبرالیستی: اسلام گرایان میانه رو، به ویژه فتح الله گولن، بر این امر تأکید دارند که می توان به اندیشه های لیبرالیستی معتقد و پایبند بود بدون اینکه اسلام و احکام آن قربانی شوند؛ این رویکرد مقتضای زمان امروز است. از جمله این اندیشه ها می توان به کثرت گرایی و تساهل و تسامح اشاره کرد که از اندیشه های سعید نورسی سرچشمه می گیرد. وی، با اتکا به این اندیشه، از گفت و گوی بین الادیانی میان اسلام و مسیحیت حمایت می کرد و می کوشید میان مسیحیت غرب و اسلام الفت ایجاد کند و همچنین، در درون

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی های درج شده در انتهای هر مطلب بخوانید ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

به سایت منبع

www.homatez.com

مراجعه نمایید