پایان نامه ضمانت اجرا عدم رعایت شرایط تشکیل شرکت با مسئولیت محدود

گفتار دوم : ضمانت اجرا عدم رعایت شرایط تشکیل شرکت با مسئولیت محدود

برای شرکت بامسئولیت محدود بایستی مقررات خاصی  رعایت شود، ازجمله تشریفاتی که باید به آن توجه شودمربوط به تقویم آورده های نقدی وغیر نقدی وتصریح آن در شرکتنامه می باشد.حال در این گفتار به بحث از عدم رعایت شرایط ماهوی وشکلی جهت تشکیل شرکت پرداخته خواهد شد وهمچنین اثرات ومسئولیت هاونتایجی که عدم تقویم ودر کل عدم رعایت تشکیل صحیح شرکت به دنبال خواهد داشت، بررسی می شود.

 

بند اول : بطلان شرکت

یکی از مواردی که به بطلان شرکت می انجامد ،عدم رعایت یکی از قوانین عام راجع به قراردادها است مثلاً یکی از شرکا اهلیت نداشته یا فاقد قصد و رضا بوده و یا بطلان به دلیل عدم یکی از شرایط عام تشکیل شرکتهای تجاری باشد مثل اینکه تقسیم سود و زیان مطابق مقررات راجع به این نوع شرکتها نباشد. قانون تجارت در مواد ۹۶ و ۹۷ دو نوع علت بطلان را پیش بینی کرده است. علت ماهوی و علت شکلی:

علت ماهوی بطلان راماده ۹۶ معین کرده و آن این است که تمام سرمایه نقدی تأدیه نشده و سهم الشرکه غیرنقدی تقویم و تسلیم نشده و علت شکلی بطلان را ماده ۱۷ معین کرده که به موجب آن در شرکت نامه باید به صراحت قید شود که سهم الشرکه غیرنقدی هر کدام به چه میزان تقویم شده است. این عبارت، به این معناست که تقویم آورده های مالی باید به تفکیک و نسبت به هر شریک مشخص شود.[۱]

علت اینکه تمام سرمایه شرکت باید تأدیه شود ،جلوگیری از سوء استفاده اشخاص فاقد اعتبار که نتوانند با سرمایه ناچیز اقدام به تشکیل شرکت نمایند و موجب زیان دیگران شوند.[۲]

سؤالی که در این مبحث قابل طرح است این می باشد که آیا مسئولیت تضامنی متوجه تمام شرکا می شود یا اینکه کسانی که در موقع تقویم غیر نقدی و تشکیل شرکت ،شرکتنامه را امضا زده اند؟

در این رابطه نظرهای متفاوتی وجود دارد بعضی از علما حقوق[۳]، تمام شرکا را مسئول می دانندزیرا تمام شرکا چون بعداً وارد شرکت می شوند با امضاء شرکتنامه این تعهد را می پذیرند که تمام مسائل حال و گذشته را دانسته و مبادرت به امضاء شرکتنامه می نمایند سپس با علم به تمام جریان وارد شرکت می شوند پس این افراد جدید الوارد هم در قبال طلبکاران و افراد ثالث مسئولیت تضامنی دارند. ماده ۹۶ ق.ت تصریح دارد به اینکه سهم الشرکه غیر نقدی باید تقویم و تسلیم شده باشد تا شرکت تشکیل شود و ماده ۹۸ ق.ت مقرر می کند شرکا نسبت به قیمتی که در حین تشکیل شرکت برای سهم الشرکه غیر نقدی معین شده در مقابل اشخاص ثالث مسئولیت تضامنی دارند.[۴]

استدلال بعضی حقوقدانان در مورد مسئولیت تضامنی سایر شرکا که بعداً وارد شرکت می شوند این است که مسئولیت مذکور در ماده ۹۸ یک مسئولیت مبتنی بر خطاست و خطای شرکا عبارت است از امضای شرکتنامه ای که در آن آورده ها به نحو غیرواقعی تقویم شده است و صرف امضای شرکتنامه توسط آنان کافی است تا مسئول شناخته شوند.[۵]

اما عده دیگر معتقدند مبنای این مسئولیت تقصیر نیست و خطایی وجود ندارد بلکه دستور قانونگذار است و اگر سوء نیتی وجود داشته باشد موضوع کیفری می شود و مجازات آن در ماده ۱۱۵ قانون پیش بینی شده است.[۶]میتوان نظر دیگر رابیان داشت که تنها همان شرکای ابتدایی که آن را امضا نموده اندمسئول می باشند،چراکه آنها هستند که در حین امضا شرکتنامه بطور غیر واقعی آورده غیر نقدی را تقویم کرده اند ونسبت به آن واقف هستند.

سؤالی که در این زمینه مطرح می شود آن است که اگر محجورین بوسیله نماینده قانونی خود، شریک شرکت با مسئولیت شوند چه کسانی در مقابل اشخاص ثالث در صورتی که آورده غیرنقدی، غیرواقعی تقویم شده مسئول می باشند؟

بعضی از حقوقدانان عقیده شان بر آن است که محجورین نمی توانند در چنین شرکت هایی شرکت نمایند و در صورت مشارکت بری از مسئولیت می باشند.[۷] ولی عده دیگر معتقدند براساس ماده ۱۲۱۶ ق.م « هرگاه صغیر یا مجنون باعث ضرر شوند از اموال خود جهت جبران ضامن است. این مسئولیت ممکن است انفرادی، اشتراکی یا تضامنی باشد. حال اگر نماینده قانونی محجور، آورده غیرنقدی را غیرواقعی تقویم نماید، براساس ماده ۳۳۲ ق.م چون سبب اقوی از مباشر است، جبران زیان به عهده نماینده است و او با سایر شرکا، مسئولیت تضامنی تبعاً خواهد داشت.[۸]به نظر می رسد ،نظر دوم مناسبتر است چراکه محجورین حق دخالت در امور مالی را باسر پرستی نماینده قانونی خود خواهند داشت ونماینده هم در دخل و تصرف در اموال محجور آزاد نمی باشد و باید منفعت محجور را رعایت نماید .حال اگر خود او آورده غیر نقدی را غیر واقعی تقویم نماید، طبق قانون مسئولیت تضامنی ایجاد می شودوسبب آن نماینده بوده که خود او مسئول است.

 بند دوم : نتایج بطلان شرکت

ماده ۱۰۰ ق.ت مقرر می کند: « هر شرکت با مسئولیت محدود که برخلاف مواد ۹۶ و ۹۷ تشکیل شده باطل و از درجه اعتبار ساقط است لیکن شرکا در مقابل اشخاص ثالث حق استناد به این بطلان را ندارند.»

منظور از اشخاص ثالث، اشخاصی که با شرکت معامله انجام داده یا طرف قرارداد هستندو می توانند به وجود شرکت جهت رسیدن به حقوق خود استناد کنند.[۹]

هر ذی نفعی حتی طلبکار شرکت، می تواند تقاضای بطلان شرکت را در دادگاه مطرح کند، اما شرکای شرکت به جهت حمایت از اشخاص ثالثی که با شرکت معامله کرده اند نمی توانند تقاضای بطلان کنند.[۱۰]

قانونگذار در این ماده از تأسیس حقوقی «بطلان سنتی» که در حقوق ایران کمتر شناخته شده استفاده کرده است. اگرچه بین شرکا، شرکت تجارتی به وجود نیامده و آثار تشکیل شرکت جاری نمی شود لیکن این واقعیت در مقابل اشخاص ثالث که به «وجود ظاهری» شرکت به طور غیر قانونی اعتماد کردند قابل استناد نیست و آن ها حق استناد به واقعیت مذکور را دارند.[۱۱] در این موارد شرکایی که بطلان مستند به عمل آنها است طبق ماده ۱۰۱ ق.ت در برابر اشخاص ثالث مسئولیت تضامنی خواهند داشت.

بند سوم : مسئولیت مدنی ناشی از بطلان شرکت

به موجب ماده ۱۰۱ ق.ت « اگر حکم بطلان شرکت به استناد ماده قبل صادر شود شرکایی که بطلان مستند به عمل آنهاست و هیات نظار و مدیرهایی که در حین حدوث سبب بطلان یا بلافاصله پس از آن سرکار بوده و انجام وظیفه نکرده اند در مقابل شرکای دیگر و اشخاص ثالث نسبت به خسارات ناشی از این بطلان متضامناً مسئول خواهند بود. مدت مرور زمان ده سال از تاریخ حدوث موجب بطلان است.»

از این ماده نکات زیر برداشت می شود:

۱- شرکا و هیات نظار و مدیران شرکت که عملشان موجب بطلان شرکت شده، باید مرتکب خطا شده باشند. منظور از شرکایی که بطلان مستند به عمل آنها است ،شرکایی است که تمام یا قسمتی از سرمایه نقدی خود را پرداخت نکرده یا تمام یا قسمتی از سهم الشرکه غیرنقدی را تقویم نکرده و از طرف دیگر شرط مسئولیت مدیران آن است که انجام وظیفه ننمایند و نسبت به رفع آن اقدام نکنند والا در صورت صدور حکم بطلان، شرکت مسئولیت نخواهد داشت. نکته مهم آن است که لازم نیست عمل خود مدیر سبب بطلان شرکت شود بلکه صرف اینکه در موقع انجام خطا یا بلافاصله پس از آن سرکار بوده و انجام وظیفه نکرده ،مسئول جبران خسارت می باشد.[۱۲]

۲-چون مسئولیت مدنی مندرج در ماده ۱۰۱ از نوع مسئولیت ناشی از خطاست نه ناشی از خطر، کسی که مدعی است به سبب بطلان، به او خسارت وارد آمده باید رابطه علیت میان عمل مرتکب و بطلان شرکت را ثابت کند. و البته مدعی علاوه بر این باید ثابت کند که خسارت وارده ناشی از بطلان شرکت بوده است.[۱۳]

مقاله - متن کامل - پایان نامه

پایان نامه بررسی مسئولیت تضامنی و موارد آن در حقوق ایران

۳-حکم بطلان شرکت باید بوسیله حکم دادگاه اعلام گردد و این امر زمانی محقق می شود که شرکت به ثبت برسد و چون مدیران شرکت قبل از ثبت شرکت تعیین می شوند باید دقت نمایند که تمام سهم الشرکه نقدی پرداخت و سهم الشرکه غیرنقدی تقویم و تسلیم شده باشد . حال اگر این وظیفه خود را انجام ندهد و شرکت با این مراتب به ثبت برسد باید به عواقب آن پایبند باشند.[۱۴]

۴- مسئولیت کسانی که عملشان موجب بطلان شرکت شده است تضامنی است و اشخاص ذی نفع می‌توانند به هر یک از مسئولان یا به تمام آنها مراجعه کنند. از میان مسئولان نیز، فردی که مجبور به پرداخت تمام خسارت شده می تواند بابت سهم دیگر مسئولان به آنها به قدر سهمشان مراجعه کند. چون مسئولیت تضامنی در رابطه میان شرکای شرکت یا مدیران شرکت با اشخاص ثالث است ولی در رابطه میان خود، هر یک به اندازه خطای خود مسئول است.

۵- مدت مرور زمان اقامه دعوی برای جبران خسارت حاصله از بطلان، ده سال از تاریخ حدوث سبب بطلان است.[۱۵] بهتر بود قانونگذار، تاریخ صدور حکم بطلان شرکت را مبدأ مرور زمان تعیین می نمود چرا که اسباب بطلان و موارد مندرج در مواد ۹۶ و ۹۷ ق.ت می باشد و این امور غالباً در بدو تشکیل شرکت حادث می شود و وجود فاصله زمانی تشکیل شرکت و بطلان آن، موجب کم شدن مدت مرور زمان نشود.[۱۶]

ماده ۱۰۱ ق.ت تأکید می کند « … مدیرهایی که در حین حدوث سبب بطلان یا بلافاصله پس از آن سرکار بوده و انجام وظیفه نکرده اند در مقابل شرکای دیگر و اشخاص ثالث … متضامنا مسئول خواهند بود …»

آیا مسئولیت تضامنی به این معنا نیست که در صورت تعدد مدیران خطای یک مدیر موجب مسئولیت همه آنان است؟ به نظر می‌رسد مسئولیت مندرج در ماده ۱۰۱ق.ت، بجز تضامنی بودن آن، یک نوع مسئولیت ناشی از خطاست و تا هر مدیر شخصاً خطا نکرده مسئول نخواهد بود. البته اگر خطا مشترکاً و توسط مدیران متعدد شرکت صورت گرفته باشد موجب مسئولیت تضامنی آنان خواهد بود. یعنی هر یک از آنان را می توان به پرداخت تمامی زیان وارده به اشخاص ذینفع محکوم کرد تا آنکه تمام زیان اشخاص اخیر پرداخت شود.

اشخاص ذینفع عبارت است از : هر یک از شرکا، مشروط بر اینکه خسارت شخصی به آنان وارد شده باشد یا شرکت، در صورتی که خسارت به شرکت وارد شده باشد. در صورت اول، دعوی را خود شریک اقامه خواهد کرد و در صورت دوم، مدیر جدید شرکت .[۱۷]

[۱] – اسکینی، منبع پیشین، ص ۲۱۸

[۲] – کیائی، منبع پیشین، ص ۱۹۴

[۳] اسکینی، منبع پیشین، ص ۲۲۲

[۴] – سعادتی بائی، عقیل،۱۳۸۹، مسئولیت تضامنی مدیران در شرکت با مسئولیت محدود، کار تحقیق کانون وکلا دادگستری مازندران، ص۱۶ ۱۵و۱۴

[۵] – اسکینی، منبع پیشین، ص ۲۲۲

[۶] – خزایی، منبع پیشین، ص ۱۳۳

[۷] – ستوده تهرانی، حسنی، ۱۳۵۰، حقوق تجارت، جلد چهارم، انتشارات دهخدا، تهران، ص ۲۲۹

[۸] – عرفانی، محمود، ۱۳۷۳، حقوق تجارت، جلد چهارم، انتشارات جهاد دانشگاهی، ص ۲۱

[۹] – حسنی، منبع پیشین، ص ۲۶۷

[۱۰] – اسکینی، منبع پیشین، ص ۲۱۹

[۱۱] – دمر چیلی، منبع پیشین ،ص۳۰۲

[۱۲] – حسنی، منبع پیشین، ص ۲۶۷

[۱۳] – اسکینی، منبع پیشین، ص ۲۲۰

[۱۴] – حسنی، منبع پیشین، ص ۲۶۸

[۱۵] – اسکینی، منبع پیشین ،ص۲۲۰-۲۲۱

[۱۶] – حسنی، منبع پیشین، ص ۲۶۹

[۱۷] – اسکینی، منبع پیشین، ص ۲۳۱