Menu

تحقیق رشته علوم سیاسی دربارهاسلام، گولن، اسلامی، تمدن، ترکیه

0 Comment

گیری

 

 

 

 

 

 

 

 

ظهور اندیشة اسلام میانه رو در ترکیه و حاکمیت یافتن آن در عرصة اجتماعی و سیاسی این کشور از جمله رویدادهای جهان اسلام است که توجهی جدی را می طلبد؛ پس از نهضت بیداری اسلامی، تلاش می شود این گفتمان _که، با اتکا بر برداشتی کثرت گرایانه از اسلام، توانسته است در عرصة داخلی از سد لائیسیتة متصلب آتاتورکی عبور کند و نیز اسلام گرایان سیاسی (اربکانی) را به حاشیه براند_ الگویی برای حکومت داری مطلوب اسلامی در نظام های جدید سیاسی و بدیلی برای جریان انقلاب اسلامی ایران در کشورهای عربی معرفی شود.

این جنبش که امروزه فتح الله گولن رهبری آن را عهده دار است از جمله جنبش های اسلامی است که با جدیت تمام در صدد جمع میان سنت و تجدد و تقابل با اندیشه با اندیشة انقلاب اسلامی ایران است. سازش اسلام و مدرنیته که مفروض اصلی این جنبش است، توانسته است در ترکیه و برخی از کشورهای اسلامی منطقه توجه بسیاری را به خود معطوف داشته و سطح فعالیت خود را در مقیاس جهانی تعریف نماید. در این نوشتار تلاش می شود تا به طور اجمال اندیشه های فتح الله گولن به عنوان رهبر جنبش نورچی  مورد بحث و بررسی قرار گیرد.

محمد فتح الله گولن: تحولات امروز تركيه مترادف با چند نام هست كه يكي از مشهورترين اين افراد “فتح‌الله گولن” رئيس طريقت اسلامي يا به قول ترك‌ها “رئيس جماعت” است.

بعد از مرگ “سعيد نورسي” (بديع الزمان) در 23 مارس 1960 (1339 ش) در شهر عرفا پیروان شیخ به دو گروه عمده ی “يازيجي ها” (نويسندگان) و “اوكويجي” (خواننده ها) تقسيم مي‌شدند. گروه ديگر هم در اسكيشهر به كار تمرينات نظامي مشغول بودند، يك گروه ديگر نيز در آنكارا فعاليت داشتند كه بعدها شاخه تنوير جماعت نورچي را تشكيل دادند.

فتح‌الله گولن نيز بعد از فوت شيخ سعيد نورسي به جماعت نورچي نزديك شد اما او هيچ وقت خود را نورچي ندانست و در موعظه‌هاي كه همواره با گريه و زاري همراه بود هيچ وقت نامي از شيخ سعيد نبرد. او در يكي از روستاهاي ارزروم در 27 آوريل 1941 (1320ش) متولد شد و در آنجا با پيران طريقت نورچي آشنا شد در سال‌هاي 6-1963در ادرنه و كريك كالا به كار وعظ پرداخت و توانست با خطابه‌هاي جذاب خويش مريداني پيدا كرد او تفكري متفاوت از تفکر شاگردان نورسی داشت. گولن معتقد به خطابه بود و همواره بر وعظ و خطابه تاكيد داشت. در 1966 (1345ش) از جانب سازمان ديانت تركيه، براي امور ديني به ازمير فرستاده شد. در آن زمان منطقه اژه شديدا متاثر از يازيجي ها بود. بنابراين فتح‌الله گولن مجبور به همگامي با آنها شد. اما بعدها با شعار “با باند بازي نمي‌توان خدمت كرد” به مخالفت با نورچي‌ها پرداخت. او به دنبال ايجاد مكتب فتح اهخت چي در مقابل نورچي‌ها بود.

بعد از کودتای 1971 م (1350 ش)، فتح الله گولن برای پیش برد اهدافش به حزب “سلامت ملی” _که توسط اربکان و طرفدارنش تشکیل شده بود_ نزدیک شد و به واسطه مريدان خود پيغام‌هایي به رهبري حزب فرستاد و در سخنراني خود به تمجيد و تكريم از آنها پرداخت. حزب نيز از اين وضعيت راضي بود چرا كه پشتوانه محكمي براي حزب بود. با دريافت حمايت كامل از جانب حزب سلامت ملي، جماعت فتح‌الله گولن در مقابل ساير شاخه‌هاي نورچي تركيه بسيار قدرتمند شد و حتي ساير شاخه‌هاي نورچي نيز به او پيوستند. و دراين مدت او صاحب درس خانه‌ها و خوابگاهها فراواني شد. اما زمان زيادي طول نكشيد كه او درصدد جدايي از اربكان برآمد و در ابتدا با شعار”نوبت خدمت ” مديريت درس خانه‌ها و مراكز فرهنگي جماعت را از كنترل اعضاي وابسته به حزب خارج كرد و سپس در جلسات وعظ خود به انتقاد از سلامت ملي پرداخت. اما اربكان واكنشي نشان نداد. در كودتاي 1980 (1359ش) هر چند در مقابل كودتا سكوت كرد اما در واقع او يكي از حاميان اصلي رژيم كودتا بود و در مقابل نيز كنعان اورن نيز مدارس و خوابگاه‌هاي او را تعطيل نكرد. در فاصله سال‌هاي 1980 تا 1990 او در شهرهاي مختلف تركيه به وعظ و سخنراني پرداخت و از لحاظ سياسي با استفاده از عنوان “حركت نور” از حاميان نيروهاي راست ميانه تركيه به شمار مي‌آمد. از سال 1992 تا 1999 (71 تا 1378ش) فعاليت‌هاي بين‌المللي او افزايش يافت و در همايش‌هاي مختلف شركت كرد كه مهمترين آنها ديدار با پاپ ژان پل دوم در واتيكان در 1998 (1377ش) بود. و سرانجام بعد از چند بار رفت آمد به آمريكا به منظور معالجه، نهايت در21 مارس 1999 (1378ش)براي اقامت دايم در آمريكا، تركيه را ترك كرد.

از نظر او اسلام يك ايدئولوژي مدرن است كه برخلاف ديدگاه سلفي‌ها، اسلام بايد با شرايط مدرن كنوني انطباق يابد نه اينكه تلاش شود تا به دوران پيامبر انطباق يابد چرا كه شرايط اجتماعي و فرهنگي دوره حاضر متفاوت از سالهاي اوليه اسلام است. او همچنين مخالف هر گونه حركت انقلابي و راديكال است. عمده محوريت تفكر او تاكيد بر آموزش و ارتقاء سطح فكري و فرهنگي جامعه اسلامي مي‌باشد. به همين علت است كه اكثر طرفدارنش داراي تحصيلات عاليه و موقعيت‌هاي تجاري هستند.

بعد از مرور کوتاهی که بر زندگی محمد فتح الله گولن کردیم اجملاً به بررسی افکار و اندیشه های او در مورد نسخه ای از دین اسلام می پردازیم که به اسلام آناتولیایی مشهور است.

محمد فتح الله گولن، کسی که به دنبال ایجاد یک تمدن اسلامی با ایده ها، نظرات اندیشه ها

و روش های مخصوص خود است و در پی آن است تا با تحقق بخشیدن به ایده ها و اندیشه های خود توجه همگان را به این تمدن اسلامی جلب کند؛ باهم به بررسی اندیشه های فتح الله گولن در باره ی این تمدن و ملزومات آن می پردازیم.

اندیشه ی تمدنی: از جمله مهمترین و جذاب ترین مباحث در اندیشة رهبران جریان اسلام گرایی لیبرالی مبحث اندیشة تمدنی است؛ این جریان در تلاش است ترکیه را به سوی ایجاد تمدنی جدید، همانند تمدن عثمانی، سوق دهد؛ از این رو، با استفاده از رویکرد تمدنی، ابتدا تمدن غرب را تحلیل و سلامت بسیاری از بخش های آن را تأیید کرده و سپس، با اقتباس از آن، به تلفیق تمدن غرب با اندیشه های اسلامی پرداخته است.

فتح الله گولن نیز _که می کوشد، پس از طرح مباحث نظری درباره تمدن، الگویی برای تمدن سازی معرفی کند_ ترکیه عثمانی را بهترین الگو برای جهان اسلام می داند؛ یعنی، الگویی که متشکل از دو عنصر اسلام و ترکیه (اسلام ترکی) است. در حقیقت، اسلام حقیقی در نگاه گولن برداشت ها و استنباط های وی (جنبش نور) از دین اسلام است، که بهترین نمونه آن را می توان در دورة  عثمانی مشاهده کرد. وی با این تعابیر در صدد است اسلام آناتولیایی را برتر از اسلام اعراب قرار دهد.

دو ویژگی مهم حکومت عثمانی، که فتح الله گولن قصد دارد آن را به الگویی برای جهان اسلام بدل کند، عبارتند از یکی جدا نگه داشتن مذهب از امور دنیوی و دیگری تساهل و تسامح مذهبی، چنان که تساهل در میان پیروان ادیان مختلف رواج داشت. به بیان دیگر، گولن در صدد ترکی کردن اسلام است؛ یعنی، اداره جهان بر اساس تجربه ترکیه عثمانی، که برابر است با تساهل و تسامح مذهبی و سیاست عرفی. این ایده سبب شده است جریان وی را جریان نوعثمانی ها لقب دهند. بر این اساس، گولن معتقد است که استنباط و تجارب مردم آناتولی از اسلام متفاوت از استنباط و تجارب دیگران به ویژه عرب هاست. او از اسلام آناتولیایی، که مبتنی بر تساهل و تسامح و عاری از محدودیت های سخت گیرانه است، می نویسد و همواره بر لزوم آزادی عبادت و اندیشه در ترکیه تأکید می کند، به طوری که می توان گفت وی در صدد اسلامی کردن ایدئولوژی ناسیونالیسم ترکیه و ترکی کردن اسلام است. در این میان، آنچه اهمیت فراوانی دارد این است که وی  می کوشد  خود را رهبر معنوی جهان اسلام معرفی کند و، از این رو، خود  را مروج و مبلغ این مکتب می بیند. گولن هم چنین، به پیروی از عثمانی ها، معتقد است مسلمانان باید از فناوری و نوگرایی (مدرنیته) استفاده کند تا به تمدن تبدیل شود، چنان که عثمانی ها به تحولات موجود در غرب توجه داشتند و از این رو مدارسی به شکل غربی، حتی برای زنان، ایجاد کردند؛ همچنین، در سال 1876 م پارلمان تشکیل دادند و نیز به تدوین قانون اساسی پرداختند.

گولن نیز، در خصوص فرهنگ و رابطه آن با تمدن، معتقد است فرهنگ اساس تمدن اسلام است. او می گوید: فرهنگ متشکل از ایمان معین، جهان بینی، مفهوم زندگی و توانمندی های زبانی و تاریخی است و اگر قرار باشد اختلافات نژادی به اندازه اختلافات جغرافیایی، منطقه ای و طبیعی تأثیر گذار باشد، می توان دائماً از ویژگی ملت سخن گفت.

اسلام، سیاست و مردم: گولن در مورد ارتباط اسلام و سیاست نظرات جالبی دارد، از نظر گولن بخش اعظم احکام اسلامی در باب زندگی شخصی افراد و انسان ها است. این مورد را از الگوی حکومتی دورة عثمانی اقتباس کرده است که در آن دوره احکام اسلامی مختص عرصة خصوصی بود. و تنها بخش کوچکی از آن به حکومت داری و کشورداری بازگشت می کند.

در واقع در نگاه گولن کشورداری بیشتر مقوله ای عرفی است تا دینی. و جامعه بایستی بر اساس عقل مدیریت شود. به دیگر بیان وی به نوعی جدایی دین از سیاست معتقد است و بر این باور است که دین و شریعت برای حوزة سیاسی برنامه نداشته و آن را بر عرف واگذار کرده اند. لذا ذاتاً با دولت های دینی و اندیشه های دولت گرایی همچون اندیشة ولایت فقه مخالف است. هم چنین او با اسلام سیاسی مخالف است و از این رو در تلاش است تا یک جماعت مسلمان مخالف اسلام سیاسی را ایجاد نماید.

گفتنی است این اجتهاد اسلام گرایان میانه رو، که حمایت غرب را نیز با خود دارد، مبتنی بر تفقه، به معنای خاص آن، نیست و بیشتر جنبة کلامی و حتی ریشه در رویکردهای صوفیانه دارد؛ از این رو، بیشتر استدلال های آن ها خارج از محدودة قرآن و سنت و همین امر سبب ضعف آن ها در استدلال است.

نوع حکومت: از نظر گولن بهترین شکل حکومت، شکل دمکراتیک آن است. و با تأکید بر عمل از طریق دمکراسی (پایبندی به مبانی لیبرالیسم) مخالف اعمال خشونت برای رسیدن به قدرت می باشد. لذا وی منتقد جدی رژیم هایی است که از طریق انقلاب (نظیر ایران) و یا سایر شکل های خشونت در رأس هرم قدرت سیاسی قرار گرفته اند. همچنین با کودتاهای نظامیان لائیک نیز مخالف بود و آن را عملی مخالف دمکراسی می دانست.

فتح الله گولن منتقد جدی رژیم هایی است که از طریق انقلاب (نظیر ایران) یا بادیگر شیوه_ _های خشونت بار در رأس هرم قدرت سیاسی جای گرفته اند. وی با کودتای نظامیان لائیک نیز مخالف بود زیرا آن را عملی مخالف دمکراسی می دانست.

همچنین در خصوص، مدل اداره کشور طرفدار فدرالیسم بود، از دیدگاه او، فدرالیسم زمانی اجرا شدنی است که قومیت ها، با رسیدن به سطحی از همدلی، به منزله جامعه محرک، به صورتی یکپارچه، به سوی تمدن حرکت کنند.

در باب جمهوریت نیز اسلام گرایان ترکیه بر این باورند که جمهوریت

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی های درج شده در انتهای هر مطلب بخوانید ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

به سایت منبع

www.homatez.com

مراجعه نمایید